Preokret u Siriji i nova raelnost za Bliski istok

 

Pisano noć nakon pada režima porodice Asad na marginama Doha foruma

Preokret u Siriji i nova raelnost za Bliski istok

Objavljeno: Preporod, 1274/24. 15. decembar

U subotu i nedjelju, 7 i 8. 2024. godine u Dohi, glavnom gradu Države Katar, održavao se 22. po redu Doha Forum. Na forumu koji postaje jedan od najznačajnijih godišnjih skupova koji okuplja svjetske lidere, kreatore politika i mislioce, kako bi, kako su najavili organizatori, razgovarali o inovativnim rješenjima za najveće svjetske izazove, od globalne bezbjednosti i rješavanja sukoba, do ekonomskog razvoja i tehnološkog napretka.

Neočekivan brzina kolapsa režima u Siriji

Međutim, ovaj forum će po mnogo čemu ostati poseban i zapamćen. Kao niotkuda u danima prije početka skupa u Dohi ubrzano se počeo urušavati režim Bešara Asada kojeg su godinama u životu održavali saveznici, prije svega Iran i Rusija, ali i šiitski paravojni pokreti dobrovoljaca iz Afganistana poznati kao Fatimijun, te libanski Hizbullah. Zaokupljenost Rusije ratom u Ukrajini i izraelski pritisak na Hizbullah i njegove saveznike pa i direktan ograničeni sukob sa Iranom stvorio je priliku koju su pobunjenici i narod Sirije iskoristili.

Na jednoj od prvih sesija Foruma, moderatorica, CNN-ova voditeljica Christian Amanpour je pitala svoje sagovornike, ministra vanjskih poslova Katara, Norveške i Indije kako to da ništa nije naslućivalo ovakav razvoj situacije u Siriji, kako to da na to nije upozorila nijedna obavještajna služba. To je bilo u danu kada je Haleb/Alepo već bio pod kontrolom pobunjenika, kao i Hama i očito je bilo da režim ne kontroliše ni Homs. Svi su govorili kako nije baš bilo neočekivano, ali da svi jesu iznenađeni brzinom kojom se urušila Sirijska arapska vojska i odsustvom bilo kakvog ozbiljnijeg otpora režima i njegovih sigurnosnih agencija. Ipak niko naglas nije izgovarao mogućnost da već sutra padne i sam Damask. Kasnije će se u kuloarima čuti kako su upravo taj dan i noć vođeni razgovori u Dohi u kojima se pokušavao nađi neki prijelazni dogovor između pobunjenika i režima. Ključnu riječ su imali ministri vanjkih poslova Turske, Irana i Rusije uz katarsko posredovanje. Već u subotu navečer se čulo da pregovori nisu uspjeli. U satima koji su uslijedili Damask je pao u ruke pobunjenika, odnosno režim se urušio i ostavio vakuum koji su popunjavali nerijetko sami građani. Čak se i u posljednjem uporištu režima na obali Sredozemlja njegova baza iz reda Alevita ili Nusejrija počela okretati protiv režima. Drugi dan Foruma je bilo jasno da je svijet i ne samo Bliski istok osvanuo u novoj realnosti. Ali neizvjesnost oko budućnosti Sirije nije ništa manja i to se iz obraćanja izlagača moglo osjetiti. I ne samo u visokim diplomatskim krugovima vlada neizvjesnost oko toga kako će brojni „igrači“ u Siriji odgovoriti na ovu novu relanost.

U nedjelju naveče na ulicama Dohe Sirijci su slavili u kolonama automobila. Niko ne želi da umanji radost zbog propasti jednog brutalnog i okrutnog režima jedne porodice, ali strah od onoga što donosi budućnsot se ne može sakriti  i kod brojnih Sirijaca koji slave ovaj dan.

Sudbina je htjela da budem prisutan na ovogodišnjem Doha Forumu i da makar iz kuloara i sesija koje su dostupne i na društvenim mrežama osjetim dio atmosfere koja je vladala u ovim zasigurno historijskim trenucima. Prisjetio sam se onda kako sam u Dohi boravio 4. do 6. maja sada da ne pretjerujem davne 2015. godine na tada devetom Al Jazeera Forumu kao jedan od panelista. Sesija na kojoj sam ja učestvovao trebala je dati odgovor na pitanje može li se u Siriji ponoviti bosanski scenario, odnosno šta Sirija može naučiti od Bosne. Panelisti su bili: dr. Haris Silajdžić- bivši član predsjedništva BiH, premijer i ministar vanjskih poslova, Roy Gutman, urednik američkog lista McClatchy i dobitnik Pulitzerove nagrade za otkrivanje srpskih koncentracionih logora u kojima su bili zarobljeni Bošnjaci i Hrvati tokom agresije na BiH i prof. dr. Louay Safi- predsjednik Sirijskog nacionalnog savjeta. Fokus je bio na tome da li će nakon  što su se u konflikt uključile Rusija i Iran i nakon što su SAD i Zapad pokazao neodlučnost i pustile režim u Damasku da pređe sve crvene linije koje je prije toga postavljala administracija Baraka Obame doći do postizanja neke vrste nepravednog mira i podjele vlasti. Ja sam bio mišljenja da je to moguće ukoliko to bude volja sponzora svake do sukobljenih frakcija u sirijskom sukobu. Ali da je to vrlo teško postići s obzirom udaljenost interesa svih mentora koji su u Siriji imali svoje proksije. Kasnije će se kroz pregovore u Astani postići neka vrsta zaleđenog konflikta koji je sada odleđen.

Budućnost Sirije: Neizvjesnost i izazovi pred novim liderima

Sjećam se da sam tada rekao prof. Safiju da će po mom skromnom mišljenju mnogo toga zavisiti od opozicije koju je on formalno predstavljao na međunarodnom planu. Rekao sam da se plašim oko potencijala revolucionara, kako su sebe nazivali, da izgrade nacionalne institucije, da oforme funkcionalnu vojsku i sigurnosne agencije. Rekao sam kako je to u slučaju Bosne bilo presudno. Kako su i kod nas bili pokušaji da se agresija pretvori u neki sektaški sukob ili vjerski rat i da se ubace igrači sa vlastitim agendama kojima upravlja neko drugi. Pitao sam ga da li je moguće da se oni pojave kao zaštitnici manjina, a ne da ih guraju u ruke režima. Rekao sam da im je ne samo na međunarodnom planu bitno da osiguraju sebi legitimitet. Nakon sesije mi je rekao nešto što mi je u tom trenutku pomoglo da shvatim stvarnu tadašnju situaciju na terenu koja još nije bila očita. Rekao je: „Slažem se sa svim što si rekao i svjestan sam toga ali nažalost ljudi koji su na terenu koji nose oružje ne misle tako. Mi nemamo načina da ih uvjerimo ili da bilo šta kontrolišemo. One snage koje dijele takvu viziju su u manjini i ginu u sukobima sa režimom dok se u pozadini radikalne skupine koje su strane sirijskom narodu otimaju oko logističkih ruta i na oslobođenim teritorijem uspostavljaju neku utopijsku islamsku državu.“ Bila je to država ISIL-a u nastajanju. Sve mi je bilo jasno i sve što je uslijedilo je potvrdilo ono što mi je profesor govorio. Borba sirijskog naroda je usporena i skoro dokinuta uplitanjem sa strane i nezrelošću onih koji su nosili oružje i odlučivali o onome što se na terenu dešava. Na neki način ključna pitanja iz ovog panela iz 2015. vođenog u Dohi su i danas kada ovo pišem aktuelna i analiziraju se na istom mjestu. Samo Bešara više nema, pa su neki odgovori utoliko urgentniji.

Ništa u Siriji nije gotovo, a mnogo toga će zavisiti od ljudi koji su iznijeli ovu revoluciju iako se ne radi ni izbliza o monolitnoj niti jedinstvenoj skupini, kao ni vojnoj ili političkoj sili. Ono kako govori El-Golani kao lider jedne od jačih frakcija pokazuje da su makar u rječniku naučili neke od lekcija koje su mnogima bile jasne i 2015. Čak je u intervju CNN u priznao neke greške koje je, kako je rekao, i sam pravio na početku zbog čega se razišao sa matičnim pokretom. Da li će njihova djela pratiti njihove riječi pokazat će se vrlo brzo kao i to da li će imati snage da sačuvaju državne institucije i izgrade Siriju kao modernu, građansku, multietničku  i uređenu državu koja uvažava sve posebnosti sirijskog naroda i njegove vrijednosti, pa i one vjerske. Njihova sposobnost i odlučnost da to urade je uslov svih uslova ali nije dovoljna jer će tek onda morati naći odgovor na planove koji imaju brojni regionalni i svjetski igrači koji teško da će tek tako dići ruke od Sirije.

Izrael je već okupirao novu teritoriju u Siriji, tiho. Zauzeo je stratešku planinu Džebel eš-Šejh, mitsku planinu Hermon i teško je vjerovati da će oni ali i Iran, Rusija, Turska, SAD-a i drugi zapadni centri moći i brojni drugi prepustiti Sirijcima da sami urede svoje odnose bez da se išta pitaju i osiguraju svoje interese,  iako su to jednoglasne poruke zvaničnika ključnih zemalja izrečene i danas u Dohi.

Zbog svega što je sirijski narod preživio pod režimom porodice Asad ali i kasnije pod ISIL-om i drugim paravojnim šiitskim formacijama samo se možemo nadati da njihova radost neće biti kratkotrajna.

 

Zabilješke iz Arabije: Šta simbolizira nova (stara) zastava Sirije

Nova zastava države Sirije koja je postala sveprisutna nakon sloma režima porodice Asad ima duboku historiju i simbolizam. U Siriji je postala aktuelna nakon početka Sirijske revolucije (15. mart 2011 – 8. decembar 2024.), osporavana od različitih militantnih skupina među pobunjenicima i od režima, danas je nadomak novog početka. Ali kako ništa u ovom dijelu svijeta nije jednostavno tako ni historija ove zastave i njena simbolika nisu jednoznačni. Ali krenimo redom.

Godine 1917. Hussein ibn Ali, kralj Hidžaza (sada u Saudijskoj Arabiji) usvojio je zastavu Arapske pobune, koja je trebala da predstavlja sve arapske zemlje u borbi protiv okupacije i kolonizacije. Njegov san kojeg su hranili Britanci i drugi bio je da nakon sloma Osmanske države ispod nje, a oko sebe, okupi sve Arape.

Zastava Arapskog ustanka/ pobune usvojena 1917. poznata kao zastava Hidžaza

Ta zastava je imala tri vodoravne crne, zelene i bijele pruge sa crvenim trouglom uz jarbol. Četiri boje su podsjećale na glavne dinastije arapske historije – crna na Abaside, zelena na Pravedne halife (prema nekima na Fatimije), bijela Emevije i crvena Hašemite.

U martu 1918. u Damasku je podignuta ova zastava Arapske pobune kada je proglašena nezavisnost „prirodne Sirije- Šama“ (današnje Sirija, Liban, Palestina,  Jordan i Izrael). Jedna bijela zvijezda na trouglu je dodana kako bi označila prvu nezavisnu arapsku državu nakon Hidžaza. Nakon četiri mjeseca, međutim, Francuska je preuzela kontrolu nad Sirijom, a arapska zastava pobune je kasnije korištena samo u gerilskom ratu protiv francuskih vlasti.

U periodu 1920-ih i 30-ih Francuzi su kao dio politike "zavadi pa vladaj" osnovali više malih podijeljenih i sukobljenih država. Na kraju je proglašena ujedinjena sirijska država pod modifikovanom panarapskom zastavom horizontalnih zeleno-bijelo-crnih pruga s tri crvene zvijezde u sredini. To je zastava kojoj se Sirija vraća ovih dana i koju vidimo na svakom koraku.

Nakon potpune nezavisnosti 1940-ih Sirija je nastavila da se bori za arapsko jedinstvo, a 1958. pridružila se Egiptu u zajedničkoj državi nazvanoj Ujedinjena Arapska Republika. Njena zastava, zasnovana na zastavi arapskog oslobođenja iz egipatske revolucije 1952. godine imala je horizontalne pruge crveno-bijelo-crne boje sa dvije zelene zvijezde za konstitutivne države. 1961. godine Sirija je istupila iz unije. U narednim godinama imala je dvije različite zastave koje su odražavale politiku tog doba, staru zastavu iz perioda antikolonijalne borbe i zastavu propale panarapske unije. Konačno, 29. marta 1980. Sirija je ponovo prihvatila zastavu Ujedinjene Arapske Republike kao svoj nacionalni barjak. Ovo je zastava Arapske Sirijske Republike koja je u posljednjim godinama bila zvanična zastava Asadovog režima, iako je vladajuća stranka Bas u nekim prilikama prije sirijske revolucije i sama znala koristiti zastavu Arapske pobune (revolta).

Sve ove boje su u nekoj od svojih izvedbi simboli panarapskog pokreta i sve se vezuju za prvu zastavu kraljevine Hidžaza odnosno za Arapsku pobunu/ ustanak/ revoluciju (الثورة العربية) odnosno oružani ustanak Arapa Hidžaza predvođenih Hašimitima protiv Osmanskog carstva usred bliskoistočnih previranja povezanih sa Prvim svjetskim ratom.

Danas Sirijci rezolutno tvrde da zelena boja za njih ne simbolizira fatimijski hilafet nego onaj Pravednih halifa. Nastojanje je to da se odmakne od uloge nusejrijsko- alevitske prirode režima porodice Asad i uloge šiitskih milicija u slamanju posljednje sirijske revolucije. Ne znam da li historijskom ironijom ili kako nazvati i to što je današnja Turska pored sirijskog naroda, brojnih frakcija pobunjenika i stranih dobrovoljaca sa različitim motivima najzaslužnija da se danas vihori zastava čije boje vuku korijene u Arapskoj buni protiv Osmanlija. Zato će i ova zastava i njene boje dobiti neka nova značenja i zavisit će od budućnosti koju će narod Sirije imati u njenom hladu. Sada zvanično nova zastava ima sljedeću simboliku:

 Zelena boja: simbolizira period Pravednih halifa (hulefa-i-rašidun,: Ebu Bekra, Omera, Osman i Alija r.a.), islam i prosperitet

Bijela boja: simbolizira period Emevijskog hilafeta, mir i čistoću

Crna boja: simbolizira Abasijski hilafet i suprostavljanje opresiji

Crvena boja: simbolizira krv šehida koji su sve dali kako bi Šam i njegov narod ostali slobodni.

Tri crvene zvijezde simboliziraju tri velika sirijska grada Damask, Haleb (Alepo) i Deri-Zor koji su dali najveće žrtve u Velikoj sirijskoj buni- revoluciji (1925-1927.)  protiv kolonijalne vlasti Francuza. Nakon što je Sirija 1936. pripojila sandžak Lazikiju i Džebelu-Druz, tumačilo se kako prva zvijezda predstavlja ova tri grada, druga Džebelu-Druz, a treća Lazikiju.

Moj intervju za agenciju Anadolija na makedonskom jeziku

„Без Турција нема решение за сириската криза"

„Жално е тоа што Европа и современиот свет ги забележаа бегалците дури тогаш кога дојдоа на нивните врати. Уште пожално е тие во бегалците, а не во оние што ги направиле бегалци, да гледаат опасност за себе“, вели аналитичарот Јусиќ

СКОПЈЕ (АА) - Адмир Фазлагиќ

Босанскo-херцеговскиот политички аналитичар и експерт за Блискиот Исток, Мухамед Јусиќ, вели дека без Турција нема решение за сириската криза.

Во разговор за Anadolu Agency (AA), Јусиќ ја објаснува кризата на Блискиот Исток, со акцент на сириската криза, како и можноста за евентуални решенија. Јусиќ потсетува на фактот дека сегашните судири во Сирија започнаа како мирни демонстрации на граѓаните, не само во Сирија, туку во целиот арапски свет, преку кои се бараа повеќе слобода, демократски избори и човекови права.

Според него, сирискиот народ бараше рамноправна поделба на привилегиите на позициите во власта и во војската, поради тоа што, како што вели, беше фаворизирана една група, односно едно семејство.

„На почетокот, демонстрантите воопшто не бараа режимот на Башар ал-Асад да си замине од власта, туку бараа само поголеми слободи и права. По бруталниот одговор дојде до ескалација на судирите“, вели Јусиќ, истакнувајќи дека режимот на Сирија на овие демонстрации одговори со невидена бруталност.

Тој посочува: „На почетокот, демонстрантите воопшто не бараа режимот на Башар ал-Асад да замине од власта, туку бараа само поголеми слободи и права. По бруталниот одговор, дојде до ескалација на судирите“.

Јусиќ вели дека меѓународната заедница на почетокот ги игнорираше случувањата во Сирија и на ваков начин се создаде простор за терористичките групи што сакаа да ја „киднапираат“ сириската револуција. Според Јусиќ, ескалацијата на немирите во Сирија дојде откако режимот ослободи 41 осуден екстремист, кои имаа историја на насилство од верски побуди. Јусиќ понатаму потсетува дека овие лица беа ставени во затвор кога Иран ја презеде контролата над Ирак, откако Американците почнаа да се повлекуваат.

„Тие луѓе беа пуштени на слобода. Тоа се денешните команданти на Ел-Нусра и ДЕАШ. Тоа не се случи, онака, случајно. Тие требаше да послужат, пред сѐ, за да ја убијат сета сериозна, здрава опозиција во рамките на Сирија, да ја компромитираат однатре и на светската јавност да ѝ претстават дека оние што се бунтуваат против Башар се само екстремисти“, додава Јусиќ. Според мислењето на аналитичарот Јусиќ, режимот на Асад во голема мера успеал во тоа. Тој вели дека денеска речиси нема Слободна сириска армија.

„Можам слободно да кажам дека сириската револуција е ‘киднапирана’ од луѓе од целиот свет, кои дојдоа со некакви планови што немаат врска со она со што сириските луѓе, жени и младите излегоа на улиците“, смета Јусиќ.

- Судирот меѓу Саудиска Арабија и Иран се пресели во Сирија

Јусиќ нагласува дека со одолговлекувањето на сирискиот конфликт, регионалните и меѓународните сили нашле простор на некој начин да се вклучат во сирискиот судир заради своите лични интереси, и смета дека овој долготраен судир што владее меѓу Саудиска Арабија и Иран се преселил во Сирија.

Како што вели Јусиќ, се создаде ситуација во која почна да се подгрева дотогаш непостоечкиот сунитско-шиитски судир, при што шиитите чии припадници се воениот естаблишмент и економската елита, почнаа да се однесуваат како непријатели на сирискиот народ поради неговата припадност.

Наведувајќи дека во светската јавност преовладува впечатокот дека во Сирија има меѓумуслимански конфликт, Јусиќ вели: „Тие две сили успеја да го прикажат судирот како внатрешен муслимански судир. Иако судирот е повеќе поврзан со интересите на нафтените лоби групи, со тоа каде ќе одат гасоводите и нафтоводите, сега за светската јавност тој се доживува како меѓумуслиманска нетрпеливост и вера која има внатрешен конфликт“.

- Потребно е да се договорат регионалните и глобалните сили

Во однос на можните сценарија за расплет на човечката трагедија во Сирија, Јусиќ е со став дека сѐ додека не се договорат светските и регионалните сили што се присутни во Сирија, таму нема да има мир. Според Јусиќ, терористичките напади и бранот на мигрантите произлегоа како резултат на фактот што Европа ја игнорираше кризата во Сирија.

„Жално е тоа што Европа и современиот свет ги забележаа бегалците дури тогаш кога дојдоа на нивните врати. Уште пожално е тие во бегалците, а не во оние што ги направиле бегалци, да гледаат опасност за себе“, додава Јусиќ. Зборувајќи и во врска со прашањето за странските борци, Јусиќ вели дека нема ниту еден поголем светски судир во кој не биле вклучени странски доброволци. Сепак, тој уверува дека во Сирија феноменот на странски борци има друг тренд и заднина.

„Прашањето на Сирија има врска со грабнувањето на револуцијата. Има и добронамерни луѓе што одлучиле да помогнат во проектот којшто му нанел повеќе зло на сирискиот народ, отколку што му донел добро. Се зборува дека во Сирија има десетици илјади странски борци. Речиси нема држава од која нема претставници во таа војна. Второ, постои пишана трага за една расправа што се водеше меѓу Ал-Каеда и ДЕАШ во фазата на создавање на ДЕАШ. Во оние моменти кога почнал да се насетува тој раздор и пред да биде прогласен хилафет (калифат) и Исламска држава, интерните преписки укажуваат на тоа дека идеолозите на Ал-Каеда ги предупредувале идеолозите на ДЕАШ дека постои план, таканаречен ‘гнездо на оси’, кој е развиен во некои центри на моќ. Овој план оди кон тоа некаде – а во овој случај Сирија и Ирак се покажаа како плодно подрачје – да се создаде еден простор каде што насилните милитанти што имаат таков светоглед, од целиот свет би се собрале, би дошле и со нив да се реши далеку од очите на јавноста, далеку од меѓународните правила и од државните законодавства. Тие од Ал-Каеда ги предупредувале овие од ДЕАШ доколку тргнат со креирање на државна територија, дека влегуваат во замка што 'некоја мистериозна светска сила' ја осмислила.

- „Колку Гватанама треба да се отворат?"

Јусиќ стравува од последиците на влијанието на терористичката организација ДЕАШ, истакнувајќи дека светот стана глобално село. Тој уверува дека доколку на Блискиот Исток има безбедносни проблеми, ниту останатиот дел од светот не може да остане безбеден и мирен.

Јусиќ истакнува дека Гвантанамо беше голем проблем за американската администрација: „Колку Гвантанама треба да се отворат за да се реши проблемот на ДЕАШ? Што ќе биде со тие луѓе? Тие теми не смееме сѐ уште да ги поставиме. Плаши тоа што постојат обиди тие работи да се решат далеку од очите на јавноста, а она од што јас се плашам е дека секогаш кога такво нешто се случувало, последиците ги чувствуваме во идните 50 години“.

- Без Турција, нема решение за сириската криза

Објаснувајќи ги можните сценарија за решавање на долгогодишниот сириски конфликт, аналитичарот Јусиќ истакнува дека без Турција, нема решение за кризата во Сирија. Тој потсетува на фактот дека Турција во многу случаи била оставена сама да се бори со многубројните безбедносни проблеми.

„Сите сили што се наоѓаат на теренот на Сирија се далеку од Сирија на овој или на оној начин. Секој момент можат да ги повлечат своите авиони, да престанат да ги финансираат тие фракции на теренот. Турција нема таков луксуз. Сѐ што се случува, се случува во нејзиниот двор“, смета Јусиќ.

Според него, некоректно е тоа што товарот на бегалскиот бран и на сето останато од страна на сојузниците на Турција е оставен само на Турција.

„На некој начин, тоа се гледа и од изјавите на турските лидери. Тие се почувствуваа оставени во едно многу критично време да се носат со тој проблем. Без поддршка во бегалската криза, не беа подготвени да ја поддржат Турција финансиски и без некои противуслуги да ги згрижат бегалците. За другите безбедосни предизвици знаеме дека Турција предлагаше навреме и да се воведе забрана за летање и безбедносна зона во Сирија, но знаеме дека биле одбиени дури и од самите сојузници на Турција“, вели Јусиќ.

Тој нагласи дека Турција во иднина би можела да одигра многу конструктивна улога во решавањето на сирискиот проблем. Јусиќ смета дека во овој момент единствена здрава алтернатива што се нуди во Сирија се оние што на некој начин ги собира и ги претставува Турција во преговорите, но и на теренот.

Ko se pita u Siriji

Bezbroj je prepreka na putu postizanja održivog primirja, a o mirovnom dogovoru i budućnosti Sirije da i ne govorimo.

Piše:

Muhamed Jusić

 Al Jazeera

Borci iz Sirije u posljednja dva dana počeli su postavljati snimke misterioznih aviona kako bacaju oružje (Arhiva)

Mediji su nedavno saopćili kako su Ankara i Moskva postigle dogovor o detaljima za uspostavljanje primirja na teritoriji čitave Sirije.

Činjenica je da su Rusija, Iran i Turska još prošle sedmice u Moskvi, gdje su usvojene deklaracije koje određuju načela budućeg dogovora kojeg se trebaju svi pridržavati, zvanično saopćile da su spremne pomoći u sklapanju mirovnog sporazuma nakon uspostavljanja prekida vatre.

I dok je svaki napor da se u Siriji dođe do mirovnog rješenja i okončanja sukoba hvale vrijedan, svima je jasno da je naivno očekivati bilo kakvo jednostavo rješenje ovog Gordijevog čvora.

Bezbroj je prepreka na putu postizanja održivog primirja, a o mirovnom dogovoru i budućnosti Sirije da i ne govorimo. To je vjerovatno jedini put, ali čak i da se postigne politička volja kod ključnih svjetskih igrača, ili nekoliko njih, to ne znači da možemo očekivati brzo rješenje sirijskog sukoba.

Razloga za to ima više. A ključni bi se mogao svesti na to da se u današnjoj Siriji više ne zna ko se pita. Odnosno, lista onih koji bi da "se pitaju" preduga je, a njihovi interesi i vizija budućnosti države gotovo nespojiva. To se podjednako odnosi na sirijske borbene frakcije, regionalne sile, ali i glavne svjetske igrače.

Nedavna normalizacija odnosa između Turske i Rusije i njihova spremnost da nastave s tijesnom saradnjom na svim poljima, i pored pokušaja sabotaža, kao što je atentat na ruskog ambasadora u Ankari, ne znači da su se njihove vizije budućnosti Sirije približile. Iz izjava zvaničnika obiju zemalja jasno se vidi da Turska i dalje zvanično insistira na tome da za predsjednika Bashara al-Assada nema mjesta u budućoj Siriji, dok Rusija insistira da je njegov režim jedini legitimni predstavnik sirijske države i da o njegovoj budućnosti može odlučivati samo sirijski narod. I jednima i drugima jasno je da će, dok god se ne nađe rješenje sirijskog sukoba i dok oni svoje stavove ne usaglase ili barem ne približe, strateška saradnja ove dvije zemlje uvijek biti u opasnosti. Uvijek će se razilaziti na pitanjima vezanim za Siriju i uvijek će biti neki incidenti koji će predstavljati kamen spoticanja njihovom savezu. Zato ne čudi da su upravo ove dvije države inicirale prekid vatre i moguće mirovne pregovore koji su planirani uz njihovo posredovanje u Astani ako primirje između Assadovog režima i opozicije bude uspješno.

Ali sve da se nekim čudom Rusija i Turska i dogovore i naprave neki kompromis zarad svojih viših interesa ili da jedna strana popusti, ostaje pitanje koliko stvarnog utjecaja imaju na zaraćene strane na terenu. Osim toga, tu su i brojni drugi "igrači", koji bi, kao što je već rečeno, da se pitaju.

Sabotaža mirovnih dogovora

Tu prije svega mislim na Iran, s kojim se konsultiralo u vezi s moskovskom deklaracijom, a onda je naprasno nestao iz operativnog dogovaranja plana primirja. Sjetim se kako je završio jedan sličan dogovor o izvlačenju civila, ranjenika i boraca iz opkoljenog Halepa, koji su postigle Turska i Rusija.

Iran, koji na terenu kontrolira brojne šiitske paravojne formacije, posredstvom jedne takve skupine, koja je napala konvoj civila, zaustavio je čitav dogovor dok nije nametnuo svoje uvjete. Naravno, Iran je tada tražio da dozvoli i izlazak šiita iz dvaju opkoljenih sela, Al-Foue i Kefraye u provinciji Idlib. Zvanično, u javnosti tog zahtjeva nije bilo, ali su šiitske milicije prijetile da će sabotirati čitavu akciju evakuacije. Realno je očekivati da će Iran, osjeti li se zapostavljenim u pregovorima i da su njegovi interesi u Siriji ugroženi, ponovo sabotirati svaki mirovni dogovor.

Kada je Rusija preko Turske ispregovarala s pobunjenicima dozvolu za izlazak šiitskih civila i boraca, "neko nepoznat", u ovom slučaju pripadnici fronta Al-Nusra, koji su promijenili ime u Jabhat fath ash-Sham, zapalili su autobuse jer oni nisu bili uključeni u pregovore i jer se nisu pitali. Tada je Turska postigla dogovor samo s militantima iz Ahrar al-Shama, i to se onim frakcijama koje su se osjetile izostavljenima nije svidjelo.

Prema informacijama s terena, dogovor o primirju između Turske i Rusije nije se trebao odnositi na ISIL, ali ni na druge terorističke organizacije. Sporno je sada koga Rusija smatra teroristima, a koga Turska. Rusi imaju odlični saradnju sa dominantim kurdskim frakcijama u Siriji povezanim s PKK, koju Turci smatraju terorističkom organizacijom. Istovremeno, Rusija teroristima smatra i Jabhat fath ash-Sham, dok bi Turci da jedno krilo ove frakcije podvedu pod okrilje umjerene opozicije.

Bez obzira na to šta Turci ili Rusi misle koga treba isključiti iz primirja, same frakcije opozicije, prema najnovijim vijestima iz Sirije, nemaju jedinstven stav prema tome da li da prihvate takvu inicijativu. Pola ih je za, a pola protiv. Svi oni koji se osjete isključenima sigurno će imati načine da opstruiraju provođenje primirja. Građani Idliba, koji slute da im se sprema scenario Halepa, bezuspješno vrše pritisak na frakcije da se ujedine i zajednički politički i vojno nastupaju.

Administracija u Washingtonu

Ne samo da za sada do toga nije došlo nego su militanti Al-Nusre ili Jabhat fath ash-Shama zabranili isticanje zastava Slobodne Sirije. Jedna od najutjecajnih borbenih skupina u opoziciji Ahrar al-Sham nalazi se pred raskolom. Njihovo vodstvo (tzv. šura) podijelilo se na one koji podržavaju stavove islamističke Al-Nusre i odbijaju bilo kakve pregovore i uređenje Sirije na bilo kojim drugim principima osim onih "islamskih" i one koji podržavaju tursku inicijativu i ujedinjenje frakcija pod okriljem onoga što je nekad bila Slobodna sirijska vojska.

Ne treba zaboraviti ni to da je veliko pitanje kako će na sve ovo gledati nova administracija u Washingtonu i hoće li se i oni htjeti pitati. Sadašnja administracija predsjednika Obame ove je sedmice, usvajajući budžet Pentagona, ponovo dala zeleno svjetlo za naoružavanje sirijske opozicije. Koje i koga nije jasno. Naivno je i vjerovati da će zalivske zemlje, prije svega Saudijska Arabija, gledati sa strane šta se dešava u Siriji, gdje su uložile toliko novca i gdje također imaju svoje interese i vojne formacije koje su im bliske. Borci iz Sirije u posljednja dva dana počeli su postavljati snimke misterioznih aviona koji, kao i prije nekoliko godina, ponovo bacaju oružje i opremu različitim vojnim formacijama. Ko su ti misteriozni opskrbitelji oružjem teško je znati, ali je lista onih koji bi da se pitaju o budućnosti Sirije duga i mogao bi biti bilo ko ili svi zajedno. A pravila igre, izgleda, takva su da što više vojnika naoružate, više bombi bacite i više civila ubijete, to se više i pitate.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Jusić za Klix: Bez rješenja sirijske krize ne može doći do normalizacije odnosa Rusije i Turske

Piše: S. H./Klix.ba

Politički analitičar Muhamed Jusić za Klix.ba je prokomentarisao atentat na ambasadora Rusije u Ankari, kazavši da se taj događaj može posmatrati kao cilj sprečavanja normalizacije odnosa između Rusije i Turske.

"Bez obzira na sve mislim da neće doći do ozbiljnijih promjena u odnosima Rusije i Turske, ali je očito da postoje sile koje bi da zaustave normalizaciju odnosa između te dvije zemlje", kazao je Jusić.

Dodaje kako je jučerašnji atentat na ruskog ambasadora Andreja Karlova pokazatelj u kako teškoj poziciji se nalazi vlast u Ankari te da istinske normalizacije odnosa između Turske i Rusije neće biti dok se ne pronađe rješenje za sirijsku krizu.

"Ovaj napad je potvrdio i strahove da će pad Alepa i zločini koji su se desili samo produbiti krizu, ne samo u Siriji, nego da će dovesti do dodatne radikalizacije prilika širom svijeta", kazao je Jusić.

Rusija i Turska usaglasile su se da će istragu o ubistvu ambasadora voditi zajednički timove iz obje zemlje.

Ko je kriv za pad Halepa

Svaka analiza razloga koji su doveli do pada Halepa može se razumjeti kao skretanje pažnje s izvršioca zločina.

 

Cilj je bio uništiti svaku ozbiljnu i politički artikuliranu opoziciju sirijskog naroda-Reuters

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

U trenutku kada se u Halepu dešava stravičan zločin nad nedužnim civilima ništa ne može biti važnije od osude samog zločina i globalne šutnje onih koji su ne samo moralno odgovorni za ono što se tamo dešava nego su doskora bili ključni akteri svih procesa. Svaka analiza razloga koji su doveli do pada Halepa može se razumjeti kao skretanje pažnje s izvršioca zločina koji čine paravojne snage iz Irana, Iraka, Libana, Afganistana i brojnih zapadnih zemalja koje su se pridružile ostacima vojske Bashara al-Assada. Ali to se ne bi trebalo desiti.

Ali bez ove analize priča o Halepu, ali i sirijskoj revoluciji nije kompletna. Naravno da je najveći krivac za sve ono što se dešava u Siriji režim, koji je na mirne proteste građana, koji su u početku tražili samo više slobode, pravde i manje korupcije vladajuće elite, odgovorio vojnom brutalnošću, kao i oni koji su podrškom tom režimu podijelili arapska društva po sektaškim linijama i počeli provoditi vlastite vizije sektaške dominacije. Dok jedni preko mrtvih tijela muslimana i drugih koji s njima žive stoljećima sanjaju obnovu nekog šiitskog fatimijskog ili buvejhijskog halifata, drugi sanjaju obnovu sunitskog hilafeta, ali sa dominacijom njihove interpretacije islamskog učenja i tradicije kao jedine ispravne. Oni su uz svestranu pomoć bogatih monarhija koje su se prepale dešavanja naroda u vlastitim državama i globalnih igrača, zajedno s Izraelom, vidjeli jedinstvenu priliku da urušavanjem arapskih država i društava osiguraju svoju dominaciju u tom dijelu svijeta.

Zato se odgovornosti ne mogu osloboditi svi oni koji su legitimne zahtjeve sirijskog naroda zloupotrijebili kako bi oteli njihovu revoluciju i pretvorili je u vlastiti ideološki rat za neku svoju viziju obnove hilafeta u kojem bi njihova interpretacija islama i ulema vladala u Božije ime.

Svi oni koji su mirno gledali, ali i pomagali, dok se uništavala Slobodna sirijska vojska kako bi njeno mjesto zauzeli radikali, koji su svojom vizijom svijeta, tumačenjem vjere, ali i vezama s terorističkim organizacijama sirijske građane vodili u sukob sa čitavim svijetom, upali su u zamku koju im je režim u Damasku postavio od početka i na kojoj je radio od početka. Cilj je bio uništiti svaku ozbiljnu i politički artikuliranu opoziciju sirijskog naroda. Mnogu su uradili sve što su mogli kako bi na strani opozicije ostali samo oni koje će moći okarakterizirati kao teroriste i koji su sami sebe doveli u izolaciju. Znaju svi na terenu da oružje, ali ni bilo koji drugi oblik pomoći ne dolazi ostacima sirijskih vojnih frakcija koje su odbile bilo kakvu koordinaciju i zajednički nastup.

Ujedinjenje, kad je gotovo

Jadno je bilo vidjeti kako su se prije nekih deset dana sve frakcije opozicije odlučile ujediniti u jednu vojnu organizaciju. To je s pravom izazvalo bijes ne samo u Halepu nego i širom svijeta. Ljudi su shvatili da se trebaju ujediniti tek kad je bilo izvjesno da je sve gotovo. Dotad su odbijali svaku priču o tome da se stave pod jedinstvenu komandu i uspostave institucije države, priznaju političke predstavnike koji bi ih predstavljali u pregovorima i na međunarodnom planu. Umjesto toga svaka frakcija vodila je vlastiti rat, vrlo često protiv drugih frakcija koje nisu bile dovoljno "islamske", osnivala svaka za sebe neke "šerijatske sudove" i odbila se ograditi od fronta El-Nusra, koji je ideološki bio povezan s Al-Qaedom.

Sada se bune što u Siriji nema neke misije UN-a koja bi nadgledala izvlačenja civila, a upravo su neke od tih frakcija, sastavljenih najvećim dijelom od stranih boraca, kojima ni zločini kakve čini režim nad neistomišljenicima nisu bili nepoznati, odbijale dozvoliti djelovanje "križara" u "islamskoj Siriji". Oni su otimali strane humanitarce, oružje koje je dolazilo Slobodnoj sirijskoj vojsci i činili sve da stvore što više neprijatelja sirijskoj opoziciji i u svijetu i u regionu.

Sada su ostali sami i pitaju se zašto.

Ali to je jedno, a opravdanje zločina režima i prošiitskih milicija pogreškama nekih koji su preoteli sirijsku revoluciju drugo. A upravo je to ovih dana na sceni. Dok jedni pod tepih guraju greške gospodara rata i razjedinjene sirijske opozicije, drugi ubijanje civila nazivaju pobjedom nad teroristima.

Razlika između SAD-a i Rusije

Ne mogu razumjeti sve ove lijeve i antiglobalističke autore, intelektualce i analitičare koji pušu u jedra Putinovim kvaziimperijalnim ambicijama. Stvarno ne znam kakva je razlika između američke i Putinove dominacije i hegemonije? Samo zato što prva ne valja ne znači da je ova druga bolja ili poželjnija. Isto tako ne znam kako ti isti mogu promovirati Iran i njihove vanjskopolitičke ciljeve, a kritikovati, recimo, one saudijske. Zar za njih i jedna i druga država nisu neslobodne teokratije i klerokratske diktature?

Kako je moguće da nas ti pojedinci, koji bi da ih istovremeno doživljavamo kao liberale i zagovornike ljudskih prava i sloboda, uvjeravaju da je svijet u kojem bi male zemlje i narodi tavorili pod dominacijom ruskog hegemonizma i diktata iz Moskve bio bolji od onoga koji se već dugo saginje pred voljom Washingtona? Zašto bi svijet u kojem, recimo, tradicionalne muslimanske zajednice mijenjaju svoj kulturni i vjerski identitet po ideološkoj matrici politički kontroliranog i instrumentaliziranog šiizma bio bolji od onog u kojem se isto tako ideologiziran i instrumentaliziran selefizam nameće od Saudijske Arabije tim muslimanskim zajednicama širom svijeta? Zar barem za njih to ne bi trebalo biti isto?

Na primjeru Halepa vidimo da to nije tako i da i oni, kao i oni koji su se zgražavali nad ISIL-ovim egzekucijama zarobljenika, sada takve postupke veličaju kao oslobođenje i trijumf antiglobalizma.

Ali svi oni koji misle da je pad gradske jezgre Halepa pod kontrolu prorežimskih snaga kraj sirijskog rata očito ne znaju šta se na terenu dešava. Prije će biti da će zločini, koji su i prema izvještaju UN-ovih agencija, ali i svjedočenjima s terena već počinjeni, samo još više podgrijati mržnju u sirijskom društvu i ovu zemlju još više udaljiti od bilo kakvih šansi za mirovno rješenje i tranziciju.

Istovremeno, nadati se, ali je to, kako sada stvari stoje, malo vjerovatno, da će preostale frakcije opozicije izvući pouku iz poraza u Halepu i uključiti se u izvodljiv, održiv i realan politički projekt kojem će cilj biti da se u Siriji sačuva ono što je preostalo od sunitskog stanovništva i zaustavi daljnje uništenje države i društva. Nastave li se ponašati kao paravojne formacije koje koketiraju s radikalnim ideologijama koje opravdavaju nasilje nad neistomišljenicima i terorizma, bitka će biti izgubljena, a pitanje je samo koliku će cijenu platiti oni u čije ime ovi navodni borci za islam i sunite nastupaju. Za ove antiglobaliste ionako je kasno. Dok druge optužuju za služenje imperijalističkim silama, sami grade novu imperiju dominacije.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Koji su stvarni ciljevi turske intervencije u Siriji?

Tursku su igre oko Sirije izgleda dovele u poziciju da se direktno mora uvući u tamošnji haos.

Sad kada ISIL slabi svi se počinju pitati kako će taj prostor izgledati nakon što ta paradržava prestane postojati [EPA]

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Turska se direktno uključila u rat u Siriji. Desilo se ono što je Ankara dugo pokušavala izbjeći.

Turska se od eskalacije sukoba u Siriji pokušavala sačuvati od samostalnog direktnog angažmana u Siriji i sukoba sa Islamskom državom Irak i Levant (ISIL).

Željeli su da i njihovi saveznici iz NATO-a ponesu dio tog tereta koji bi prevazilazio samo povremene zračne udare.

Turci su osjetili da ih saveznici ostavljaju na cjedilu i da ih žele uvući u sukob u kojem bi iskrvarili i koji bi možda destabilizovao Tursku i zasigurno je oslabio. Sada je ta faza, izgleda, gotova.

U ranim jutarnjim satima, 24. avgusta, samo nekoliko sati nakon što je američki potpredsjednik Joe Biden posjetio Ankaru, turska avijacija je počela sa žestokim bombardovanjem položaja pripadnika organizacije ISIL u pograničnom gradu Jarablus.

U izvještajima koji nisu ni demantovani ni potvrđeni, iako je ovo jako bitan dio slagalice, navodi se da su u tim napadima učestvovali i američki avioni.

Dva sata kasnije, u šest ujutro, 1.500 pripadnika Slobodne Sirijske Vojske (FSA) koji su prebačeni preko turske teritorije do grada Karkams prešli su granicu i napali položaje ISIL-a. Njih su pratili turski tenkovi i specijalne jedinice pješadije.

Trebamo se prisjetiti da je zahlađenje unutar NATO saveza, a prije svega na relaciji Turska - SAD uslijedilo kao posljedica nespremnosti zapadnih saveznika da podrže tursku viziju rješenja sirijskog problema koja je podrazumijevala formiranje sigurne zone u sirijskoj teritoriji uz tursku granicu i uvođenje zone zabrane letenja.

Od tada se mnogo šta promijenilo. Rusija se direktno uključila u sukob u korist predsjednika Bashara al-Assada, a u Turskoj je propao pokušaj državnog udara.

Tursko-američki odnosi su u ozbiljnoj krizi i zato je bitno da li će i u kojoj mjeri SAD stati uz zvaničnu Ankaru, odnosno da li su njihovi avioni bili podrška turskoj vojsci.

Prava meta operacije

Kako god, Turska više nije mogla čekati. Organizacija ISIL u Iraku i Siriji postaje sve slabija i ubrzano gubi teritoriju.

Ta organizacija je sada poput Osmanskog carstva nekad, bolesnik čiju smrt svi iščekuju i gledaju da za sebe pridobiju što više od onoga što će iza njega ostati.

I u Iraku i u Siriji je pravi rat među rivalskim političkim, etničkim i sektaškim vojskama i paravojskama, ko će više oteti od ISIL-a i pripojiti svojoj zoni utjecaja i nekim novim političkim entitetima u nastajanju.

Neke kurdske vojne i političke frakcije, prije svega one povezane sa Radničkom partijom Kurdistana (PKK) koju Turska smatra terorističkom organizacijom, za sada su se pokazale kao najuspješnije u ovoj igri.

Tursko ostajanje postrani bi značilo ostavljanje prostora Narodnim jedinicama za zaštitu (YPG) povezanim sa PKK-om da u Siriji prošire i ojačaju kontrolu nad ne samo većinski kurdskim područjima u kojima su već proglasili autonomiju prizivajući neku vrstu federalizacije buduće Sirije.

Turska ne može i ne želi da dozvoli stvaranje jednog takvog entiteta. Zato, iako su napadi prije svega usmjereni protiv ISIL-a, prava meta su ustvari sa PKK-om povezane vojne i političke strukture u Siriji.

Glasnogovornik turskog predsjednika Ibrahim Kalin je na svom zvaničnom Twitter profilu to i potvrdio kada je napisao kako je „cilj operacija u Jarablusu uklanjanje terorističkih organizacija sa turske granice, uključujući ISIL i YPG“.

Kurdski politički i vojni entitet

Izvor iz Ankare koji je govorio za portal Al-Monitor pod uslovom anonimnosti je rekao kako se znalo da se ISIL već dvije sedmice povlači iz Jarablusa.

Istovremeno YPG se pripremao da preuzme grad. Prema ovom izvoru prava meta napada nije ISIL nego pokušaj da se spriječi kurdska dominacija na sjeveru Sirije.

Kurdske trupe povezane sa organizacijom PKK kontrolišu tri odvojena područja u sjevernoj Siriji uz tursku granicu. Ankara se plaši da će ukoliko kurdski borci nakon povlačenja ISIL-a zauzmu teritorije na zapadnoj obali Eufrata biti u stanju da povežu te enklave i stvore jedan jedinstveni kurdski politički i vojni entitet koji bi se protezao uz tursku granicu.

Zato Turska traži da se Kurdske i druge vojne frakcije koje s njima blisko sarađuju povuku na istočnu obalu Eufrata. To je ustvari bila i jedna od glavnih tema tokom razgovora predsjednika Recepa Tayyipa Erdogana i potpredsjednika Bidena.

Za sada predstavnici YPG-a i njihove krovne političke organizacije u Siriji, Stranka demokratskog jedinstva (PYD) na čelu sa Salehom Muslimom, odbijaju da udovolje zahtjevima Ankare što može signalizirati predstojeći otvoreni sukob Turske i kurdskih paravojnih formacija na tlu Sirije.

Kako god, Tursku su igre oko Sirije izgleda dovele u poziciju da se direktno mora uvući u tamošnji haos. To vrlo lahko može biti još jedna zamka koju su globalni centri moći osmislili kako bi Tursku „ o sebi zabavili“ i tako oslabili poziciju njima ne baš tako omiljenog predsjednika Erdogana.

Drugi scenario je da se radi o nekoj vrsti dogovora velikih sila da se krene ka konačnom rješenju sirijske krize i da je zbog toga Turska odlučila krenuti u jednu tako riskantnu operaciju.

Blaga reakcija Damaska

Zato je pravo pitanje da li Turska nakon intervencije u Jarablusu ima mapu puta za buduće poteze u Siriji i da li za to ima podršku Moskve i Washingtona.

Ne treba zaboraviti da se u diplomatskim i medijskim krugovima već neko vrijeme govori o tome kako Rusija i SAD vode razgovore o nekoj vrsti mirovnog dogovora po uzoru na onaj dejtonski, koji bi napravio politički okvir koji bi odražavao odnos snaga na terenu i za početak samo zaustavio rat.

Da li je ovo dio tog plana za rješenje sirijskog rata teško je znati, jer se u medije puštaju samo štura i od dubljeg značenja isprana saopćenja.

Ali to da je akcija počela nekoliko sati nakon posjete potpredsjednika Bidena i nakon što su Turska i Rusija izgladili svoje odnose nije zanemarljivo.

Isto tako nije nebitno da Damask, iako jeste protestvovao rekavši da sve operacije na sirijskoj teritoriji protiv ISIL-a moraju biti u koordinaciji s njima, nije ni izbliza reagovao oštro kao što se moglo očekivati.

Naravno, ne treba zanemariti ni to da je nekoliko dana ranije došlo do prvog otvorenog sukoba od početka rata između kurdskih trupa i režimskih snaga. A i nepotvrđene vijesti o tome da je izaslanik šefa turske obavještajne službe Hakan Fidan nedavno posjetio Damask sada imaju više smisla.

Vrlo lahko je moguće da je svima uključenim u dešavanja u Siriji počelo smetati to što Kurdi postaju prejaki. Dok su se borili protiv ISIL-a to nikome nije smetalo.

Sad kada ISIL slabi svi se počinju pitati kako će taj prostor izgledati nakon što ta paradržava prestane postojati. Da li je u tom smislu postignut dogovor ili nije - zvanične potvrde nema, ali će vijesti koje dolaze iz tog dijela svijeta vrlo brzo otkriti o čemu se radi.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Brojne prepreke turskom svrstavanju uz Rusiju i Iran

Pitanje Sirije prvi kamen spoticanja mogućem turskom svrstavanju u rusko-iranski blok [EPA]

Različiti interesi su toliko isprepleteni da svim ključnim igračima ne ostavljaju previše prostora za neke velike egzibicije.

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Nedavna posjeta turskog predsjednika Recepa Tayyipa Erdogana svom ruskom kolegi Vladimiru Putinu, koga naziva prijateljem, nije došla kao iznenađenje. Svima je jasno od dana kada je oboren ruski avion da će do ovog dana doći. Pitanje je tada bilo samo kolika će šteta ekonomijama obje države i njihovoj političkoj poziciji na međunarodnom planu biti nanesena dok dva "gorda lidera" ne nađu načina da se pomire, a da obojica sačuvaju svoje dostojanstvo i prestiž.

E sada, da li je ova posjeta dokaz velike prekretnice u međunarodnim odnosima kao što možemo pročitati u nekim svjetskim i regionalnim medijima, drugo je pitanje. Odnosno, da li će sada Turska iz zapadnog, euroatlantskog bloka preći u euroazijski, rusko-iransko-kineski blok u nastajanju? Za sada za nešto ovakvo nema dovoljno kvalitetnih indicija. To ne znači da se nešto slično ne može desiti, ali je to odluka koja bi pomjerila globalni odnos snaga i imala dalekosežne posljedice koje bi sada bilo preteško i zamisliti. Ako se to desi to će biti daleko očitije i sigurno neće biti suptilno. Sada je takve zaključke prerano i neutemeljeno donositi.

Ekonomske veze

Ono što je izvjesno u ovom trenutku jeste da će Rusija i Turska krenuti ka postepenom poboljšanju bilateralnih odnosa, a prije svega onih ekonomskih. To je u interesu obje države.  Prema pisanju Vladimira Mihejeva sa portala Russia Beyond The Headlines, međunarodnog medijskog  projekta Moskve kojeg sponzorira Rossiyskaya Gazeta, ekonomske veze Rusije i Turske su takve da obje zemlje trpe ako se u njih dira. Tako on piše:

"Saradnja u energetskom sektoru ima veliki značaj za obje zemlje (Turska je drugi po veličini kupac ruskog prirodnog plina, iza Njemačke), tako da razgovori o pitanjima iz ove oblasti nikada nisu prekidani i pored toga što je smanjena njihova učestalost i razina na kome su vođeni. Nadalje, poslovni krugovi obiju strana doprinijeli su da se ne otkazuju dogovoreni angažmani. I u vrijeme otvorenog sukoba Ankare i Moskve, ruska državna korporacija za nuklearnu energiju 'Rosatom' pobijedila je na tenderu za izgradnju nuklearne elektrane u mjestu Akuju u provinciji Mersin i svakako joj nije u interesu da ovaj posao propadne. Ruski plinski gigant 'Gazprom' planirao je izgradnju plinovoda Turski tok kojim bi se prirodni plin transportirao do evropskih potrošača cjevovodom po dnu Crnog mora i preko europskog dijela Turske.

Pored toga, najveća ruska banka Sberbank u Turskoj ima svoju filijalu DenizBank, jer želi uspostaviti čvrsto uporište na ovom unosnom tržištu gdje očekuje i dodatne prihode, pošto je proteklih godina gotovo 3,5 miliona ruskih turista redovno dolazilo na tursku obalu. Ne smije se zaboraviti ni da najveća ruska privatna naftna kompanija Lukoil posjeduje brojne benzinske stanice duž glavnih autocesta u Turskoj i namjerava dalje razvijati svoje poslovanje u ovoj zemlji.

Slična situacija je i u turskim kompanijama kao što su Enka, Vestel, Beko, Sisecam, Garanti Bankası, Pegas i druge koje su prisutne na ruskom tržištu. Turski građevinari ugovorili su poslove u Rusiji vrijedne više od 10 milijardi dolara što je iznos koji se nipošto ne može zanemariti", piše Mihejev.

Obostrani dobitak

Zato, za početak, trebat će vremena i vremena da se odnosi Rusije i Turske vrate na nivo od prije incidenta sa obaranjem aviona u novembru prošle godine. I u tom smislu obje države mogu biti samo na dobitku.

To je za sada izvjesno, sve ostalo je nagađanje. Treba imati na umu i da je taj visoki stepen ekonomske, političke pa i vojne saradnje Turska imala sa Rusijom i da to tada nije bio problem za njeno članstvo u NATO-u ili pokušaje pridruživanja EU. Zašto bi to sada bio problem, trebaju odgovoriti oni koji u ovome vide neki veliki globalni preokret.  I sa Iranom je Turska imala odlične i jako čudne poslovne odnose i u vrijeme sankcija. To je bila javna tajna koju su svi iz poslovnog svijeta koji su pokušali nešto prodati ili naplatiti iz Irana znali. Ako to tada nije bio problem, zašto bi bio danas kada su sankcije Iranu ukinute.

Tim povodom je turski ministar vanjskih poslova Mevlut Cavusoglu kazao kako odluka o jačanju saradnje s Rusijom u odbrambenoj industriji nije usmjerena protiv NATO-a. A i iz NATO-a su ranije saopštili kako se članstvo Turske u NATO-u "ne dovodi u pitanje“, nakon propalog puča...

Udaljavanje od SAD-a i EU-a

Ipak, to što tog prelaska Turske iz jednog bloka u drugi za sada nema, ne znači da ga ne može i neće biti. Nakon neuspješnog državnog udara i sve većeg udaljavanja od Amerike i EU, Turska se sve više nalazi u poziciji da mora propitivati svoju regionalnu i globalnu poziciju. U prvoj fazi jačanje, ili bolje rečeno obnavljanje odnosa sa Rusijom, pa možda i sa Iranom, čiji šef diplomatije je također u ključnom trenutku došao u posjetu zvaničnoj Ankari, može poslužiti kao još jedna vrsta pritiska na zapadne saveznike da zahtjeve Turske počnu ozbiljnije uzimati u obzir. To i ništa više.

Ali ako se odnosi nastave pogoršavati, u svijetu kakav je sada ništa više nije nemoguće. Samo što će to biti jedna sasvim druga priča, od ovoga što imamo sada.

Kamen spoticanja

Eventualno intenzivnije tursko svrstavanje uz Rusiju i Iran u međunarodnim odnosima imalo bi  brojne prepreke i ne bi išlo tako lahko.

Prvi kamen spoticanja bi sigurno bila Sirija. Pozicije Turske, zaljevskih zemalja i Zapada sa jedne strane i Rusije i Irana sa druge strane su toliko udaljene da bez ozbiljnog popuštanja jedne strane ne može biti kompromisa. Promjena pozicije prema režimu Bashara al-Asada bi bila ne samo udar na Erdoganov kredibilitet nego bi značilo i odustajanje Ankare od podrške arapskim sunitima, pa i tamošnjim Turkmenima, čijim zaštitnicima se predstavljala. To bi u sunitskom svijetu bilo ravno izdaji, a Erdogan brižno gradi svoj imidž globalnog zaštitnika muslimana, prije svega onih sunitskih.

I Putin bi morao žrtvovati svoje veze koje je izgradio sa nekim sirijskim kurdskim vojnim i političkim frakcijama koje su u sukobu sa Ankarom. Zato nema govora o prelasku Turske u rusko-iranski blok dok se ne nađe neka vrsta izlazne strategije za Siriju. Ne treba zaboraviti da bi takvo približavanje značilo i raskid tzv. sunitske antiterorističke koalicije koju je Turska sa Saudijskom Arabijom i drugim zaljevskim zemljama pompezno osnovala u aprilu ove godine.

Moguće posljedice

Ali i kada se nisu slagali oko Sirije i kada su bili na suprotstavljenim stranama ratujući preko proksija odnosi Turske i Rusija, pa i Irana, su bili dobri. Zašto to ne bi opet bilo tako?

I na kraju tačno je da Turska ima ekonomske interese u očuvanju dobrih odnosa sa Rusijom i Iranom, ali ako bi odlučila ozbiljno okrenuti leđa Zapadu šteta, ekonomska i politička, po Tursku bi bila daleko veća od one koju je pretrpjela tokom zahlađivanja odnosa sa Moskvom.

Zato je rano govoriti o nekim ozbiljnijim pregrupisavanjima na međunarodnoj političkoj sceni. Jednostavno, različiti interesi su toliko isprepleteni da svim ključnim igračima ne ostavljaju previše prostora za neke velike egzibicije, a sukob Turske i Rusije je to samo potvrdio.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Rusija i Turska se trebaju kao nikad prije

Sujeta je vrlo bitan faktor u zauzimanju političkih stavova Putina i Erdogana, ali to nije jedina prepreka normalizaciji odnosa

Pitanje je samo koliko će trajati natezanje dviju zemalja i kolika će biti šteta jer i Rusija i Turska time gube.

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera) 

Prošle sedmice su turski i ruski predsjednik ponovo aktuelizirali pitanje normalizacije odnosa ove dvije države koji su narušeni nakon incidenta od novembra prošle godine kada je turska vojska oborila ruski borbeni avion.

Naravno, sve se na kraju svelo na to ko treba da prizna grešku i ko će prvi povući pomirujući potez. Očita je sličnost između stila vladanja i imidža jakog lidera kojeg podjednako gaje i Vladimir Putin i Recep Tayyip Erdogan.

Jasno je i to da je sujeta vrlo bitan faktor u zauzimanju političkih stavova obojice. Ali bi bilo naivno vjerovati kako je samo to jedina prepreka da se odnosi normaliziraju.

Obaranje ruskog aviona možda jeste bio povod, ali sigurno nije razlog konfrontacije ove dvije regionalne sile u usponu. Brojna su neriješena pitanja i zaleđeni konflikti koji te odnose opterećuju, ali je vizija budućnosti Sirije sa Basharom al-Assadom ili bez njega najteža za usaglasiti.

U danima nakon incidenta, glasnogovornik turskog predsjednika, Ibrahim Kalin je The Daily Sabahunapisao: „Obaranje ruskog borbenog aviona zbog povrede turskog zračnog prostora je još jedna žrtva sirijskog konflikta. Incident je stvorio kratkoročne turbulencije u tursko-ruskim odnosima, ali ih neće skrenuti sa kursa. Ti odnosi imaju dovoljno dubine i političko-ekonomskog kapitala da ga prevaziđu“.

Gube i Turska i Rusija

Zato slobodno možemo reći da je sada samo pitanje koliko će ovo natezanje trajati i kolika će šteta biti za obje države. I Rusija i Turska gube i jedni drugima su potrebni danas više nego ikada prije.

I jedni i drugi su u značajnoj mjeri, spletom različitih okolnosti, narušili svoje odnose prije svega sa SAD-om, ali u značajnoj mjeri i sa EU. Dodatna samoizolacija im ne može biti od koristi.

Turska se danas nalazi u vrlo nezavidnoj međunarodnoj političkoj poziciji. Od političke doktrine kojom se rukovodila Nova Turska u vrijeme uspona AKP-a na vlast o nuli problema sa susjedima, skoro da nije ostalo ništa.

Ta strategija koju je razvio univerzitetski profesor i jedno vrijeme ministar vanjskih poslova Ahmet Davutoglu, zvanično je pokopana njegovom nedavnom ostavkom na poziciju premijera Turske.

Još u vrijeme kada je strategija bila aktuelna brojni su u Turskoj i svijetu upozoravali kako je ona već tada, prije eskalacije nemira u Siriji i početka tzv. arapskog proljeća, bila nerealna.

Kada se situacija u regionu počela komplikovati već se moglo pročitati kako je Turskoj nemoguće postati regionalnom silom, a u isto vrijeme ne zamjeriti se bilo kome od susjeda te preko noći riješiti sve probleme u jednom od najkomleksnijih geostrateških područja.

Tako je kolumnist turskog dnevnog lista Daily News Burak Bekdil još u avgustu 2011. napisao kako se strategija „nula problema“ sa susjednim Iranom i Sirijom ne može ostvariti ni u snovima. On je kritikujući takav pristup napisao kako je Davutoglu svoju doktrinu i strategiju trebao ustvari nazvati doktrinom „prividno-nula-problema, a u stvari stotinu problema- gurnutih-ispod postekije“.

„Politika konstantnog napada na Izrael svaki put kada izraelska država disproporcionalno odgovori na terorizam i ubije nekoliko, ili više od nekoliko, ponekad nevinih, muslimana, a nereagovanja u slučajevima kada muslimanske države ubijaju većinom nevine muslimane u hiljadama, od početka je trebala biti neodrživa da je Turska moderna demokratija. Kada imaš problematične komšije onda imaš problematične granice i ne možeš imati `nulu problema` sa njima samo zato što pripadate istoj vjeri“, tvrdio je još tada Bekdil.

Turskoj treba novi pristup

Sada Turskoj treba jedan novi pristup u vanjskoj politici. Svima je jasno da Turska ne može sama protiv svih.

Može se naslutiti kako zvanična Ankara sebe vidi kao centar nekog novog geostrateškog pola oko kojeg će biti okupljene zemlje iz nekadašnjeg osmanskog kulturno-političkog kruga ali će i to biti teško ostvariti ako Turska bude u otvorenom političkom konfliktu sa svim regionalnim i svjetskim centrima moći.

Jedino što se za sada nazire na horizontu kao neka vrsta strateškog savezništva kojem bi Turska pripadala jeste neka vrsta sunitskog bloka kojeg, ali samo kao odgovor na „Iransko uplitanje u muslimanskom svijetu“, nudi Saudijska Arabija.

Temelji takve koalicije su postavljeni tokom nedavnog 13. Samita Organizacije islamske saradnje (OIC) u Istanbulu. Međutim, već u začetku ta inicijativa je naišla na ozbiljnu prepreku jer se kao preduslov postavila normalizacija odnosa Ankare sa režimom predsjednika Abdel Fattaha al-Sisija u Egiptu.

Poznato je kako je nakon krvavog vojnog puča, svrgavanja predsjednika Muhameda Mursija, smrtnih presuda koje su izrečene njemu i stotinama pripadnika Muslimanske braće, Turska ne samo zahladila odnose sa Egiptom, nego je predsjednik Recep Tayyip Erdogan više puta javno izjavio kako nema normalizacije odnosa sa novim vlastima u Kairu dok se ne oslobode na smrt presuđeni politički neistomišljenici.

U međuvremenu je egipatski sud donio još jednu smrtnu presudu  koja je izrečena lideru Muslimanske braće Mohamedu Badieju.

A da ta koalicija zaživi ona bi, moguće, donijela ravnotežu u odnose na terenu ali bi dugoročno značila daljnje produbljavanje isforsiranog sunitsko-šiitskog sukoba i zatvaranje svih vrata za buduću saradnju sa Iranom.

Svima je znano da je Turska i u vrijeme najoštrijih sankcija Iranu imala dobru saradnju sa Teheranom. Bilo je tu i nikada do kraja potvrđenih niti dokazanih optužbi o kršenju embarga, plaćanje u zlatu i mnogo još šta. Sjetimo se samo zaplijenjenih aviona sa zlatnim polugama koje su bile na putu za Iran.

Sirija zajednički interes Irana, Rusije i Turske

Danas kada su sankcije ukinute i kada se sve svjetske kompanije i države utrkuju ko će dobiti veći dio kolača od očekivanih velikih projekata u sankcijama iscrpljenom Iranu, Turska se nalazi na nekoj vrsti „iranske crne liste“.

Tačno je da je, čini se, Iran donio odluku da svoje tržište otvori samo onim kompanijama i zemljama za koje vjeruje da nemaju toliku političku težinu da mogu utjecati na buduće političke procese u zemlji, regionu ili svijetu.

Ali da su kojim slučajem odnosi sa Turskom na nivou kakvom su bili prije nesuglasica oko budućnosti režima Bashara al-Assada, turska ekonomija bi sigurno danas bila  pred jednim novim zlatnim periodom.

Ne zaboravimo da je prvobitni rast turske ekonomije uslijedio nakon raspada SSSR-a, kada je Turska postala glavni partner brojnim osamostaljenim državama u Centralnoj Aziji.

U svakom slučaju, iako nikada ne volim za svoje čitaoce izvlačiti zaključke mislim da je svima ovdje jasno da je u dugoročnom interesu i Rusije i Turske i Irana da se čim prije nađe rješenje za Siriju.

Za druge, na ovaj ili onaj način uključene u sukob, to se ne može reći.

Valjda će to postati jasno i Moskvi i Teheranu pa će ih njihovi lični interesi, ako već neće patnja Sirijaca, okrenuti ka istinskom traženju mirovnog rješenja umjesto slijepe podrške brutalnom režimu u Damasku.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Lekcije iz BiH: Uvod u etničko čišćenje u Siriji

Učesnici pregovora o Siriji trebaju se prisjetiti BIH i opasnosti od crtanja granica po etničkim osnovama u multietničkoj sredini.

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

 Već sada postoje izvještaji o progonu Arapa sa područja koja Kurdi zauzmu nakon što se povuče ISIL, piše autor [Reuters]

U vrijeme trajanja mirovnih pregovora u Ženevi gdje se pod pokroviteljstvom UN-a traga za mirnim rješenjem sirijskog sukoba, Kurdi, koji kontrolišu sjever Sirije i koji zbog protivljenja Turske nisu uključeni u pregovore, proglasili su federalni sistem koji će obuhvatiti tri autonomne pokrajine uz tursku granicu kojim vladaju kurdske paravojne formacije.

Iza objave, koja bi mogla nagovijestiti početak nekih novih procesa u regionu, stoji najjača politička organizacija sirijskih Kurda, PYD, i njeno vojno krilo, YPG, koji se smatraju ogrankom, ili u najmanju ruku blisko povezanim sa zabranjenom terorističkom organizacijom Radničkom partijom Kurdistana (PKK).

Ova objava je odjeknula kao bomba ne samo u Ženevi nego i u regionu. Iako niko sa sigurnošću ne može reći o kako ozbiljnim i realno ostvarivim najavama se radi, jasno je da one nisu slučajno i baš sada izrečene.

Brojni su analitičari koji sumnjaju da kurdske političke i vojne opcije koje kontrolišu te teritorije istinski vjeruju u ostvarenje ovog plana. Oni su bliže mišljenju kako su ove planove, ili kako vele „prijetnje o samoopredijeljenju“, iznijeli baš u ovom trenutku kako bi skrenuli pažnju na svoje zahtjeve u vrijeme dok traju pregovori u Ženevi i da su time, na neki način, i Turcima - koji su ih i pored insistiranja Rusije uspjeli isključiti iz pregovora o budućnosti Sirije-  i svijetu poruče da se bez njih ne može postići mir u Siriji.

Historijska šansa

Iako se čitava inicijativa može razumjeti kao pokušaj pojačavanja pregovaračke pozicije u kontekstu najnovijih međunarodnih nastojanja da se iznađe političko rješenje za krizu u Siriji, ne treba zanemariti ni historijske snove kurdskog naroda o tome da se domognu nacionalne domovine ili barem autonomije u okviru postojećih granica bliskoistočnih zemalja.

Američkom intervencijom u Iraku i svrgavanjem režima Saddama Husseina te eskalacijom sukoba u Siriji, Kurdi su dobili historijsku šansu za koju mnogi od njih bez obzira na sva politička i ideološka neslaganja, znaju da će se teško ponoviti.

Zato na ove prijetnje ne treba gledati kao na obični diplomatski ili pregovarački trik. Ukaže li se Kurdima prilika da dobiju svoju državu ili barem autonomiju, u njihovim redovima ne nedostaje političkih, ideoloških ali i vojnih opcija koje su spremne zaigrati na tu kartu. To ne čudi kada znamo da su neke od tih opcija u daleko lošijim geopolitičkim prilikama bile spremne posezati i za terorizmom kao sredstvom ostvarenja sličnih ciljeva.

Zato u Turskoj na njih gledaju sa dozom zabrinutosti što u zvaničnoj Ankari i ne kriju. Taj strah je pojačan nakon serije bombaških napada iza kojih stoji PKK ili neki od njenih ogranaka.

U Iraku Kurdi već imaju svoju autonomnu oblast. Dobiju li to i u Siriji, Turska će duž svoje južne granice imati kurdske paradržavne entitete, što u Ankari smatraju opasnošću za turski suverenitet i teritorijalni integritet.

Turci su odlučni da, kako kažu, svim sredstvima osujete ove planove jer su sigurni da bi kurdska autonomija u Siriji još više potaknula separatizam među kurdskom manjinom u Turskoj.

Ali nisu samo Turci protiv ideje o federalizaciji Sirije. Sirijski ambasador u UN-u Bashar Jaafari, koji predvodi delegaciju sirijske vlade na pregovorima u Ženevi, takvu je ideju oštro odbacio. Razlog je jednostavan: odcijepe li se Kurdi, i drugi u regionu će po sličnom modelu morati biti organizovani.

Dobiju li Kurdi svoju autonomiju, onda ona sljeduje i sunitske Arape, Turkmene, onda će aleviti (sirijske nusejrije) ostati dominantni samo u regionu Latakije. Po istom bi se modelu mogao onda dijeliti i Irak na sunitsku i šiitsku federalnu jedinicu.

Pouka iz rata u BiH

Ovdje bi sada mogli izvući pouku iz sukoba u bivšoj Jugoslaviji, a posebno u BiH. Sirija, ali i susjedni Irak, izrazito su etnički, vjerski i sektaški heterogeni, te, iako postoje teritorije na kojima je jedna etnička ili vjerska skupina dominantna, najveći dio sirijske teritorije, kao i one iračke, leopardova je koža, poput one koju smo prije 1991. imali u BiH i dijelovima Hrvatske.

Ako međunarodni pregovarači žele nešto naučiti iz jugoslovenskog/bosanskog iskustva, a što bi mogli primijeniti u Siriji, onda je to da se prisjete  opasnosti od crtanja granica po etničkim osnovama u multietničkoj sredini.

Prisjetimo se samo kako je Vance-Owenov plan o podjeli BiH po etničkim linijama doprinio eskalaciji sukoba, naročito na relaciji Armija BiH-HVO i kako je samo ohrabrio etničko čišćenje obećavajući njegovu legalizaciju.

Zato priča o kurdskim federalnim jedinicama, bilo u Siriji ili susjednom Iraku, a strahovi postoje da bi se takva priča mogla prenijeti i u Tursku, mogu biti uvod u neka nova etnička, sektaška ili kakva sve ne „čišćenja“ na terenu.

Već sada postoje izvještaji o progonu Arapa sa područja koja Kurdi zauzmu nakon što se povuče tzv. Islamska država. Slične progone sunita smo imali u Iraku, a progoni drugih etničkih manjina poput arapskih kršćana i Jezida su već u fazi u kojoj će se te zajednice teško obnoviti.

Kada počne crtanje granica u multietničkim i multikonfesionalnim sredinama svi se trude da ne ostanu sa pogrešne strane granice, što često posluži kao opravdanje za etnička čišćenja, progone kako bi se stvorile monolitne ili većinski dominantne teritorije. Poruka naoružanim građanima u takvim sukobima na terenu je jasna: ako ne želite da završite u pogrešnom entitetu, „očistite“ svoj grad o drugih.

Svjetske sile su takve modele uspostave političkog balansa među različitim etničkim i vjerskim konstitutivnim zajednicama i narodima, davanjem teritorijalnih entiteta oprobali, od Indije, preko brojnih afričkih zemalja, pa do Bosne i Hercegovine. Nigdje takav model uređenja države koji počiva na teritorijalnoj dominaciji jedne političke zajednice u državama koje nemaju etnički čiste teritorije, nije prošao bez sukoba, „humanih preseljenja naroda“ i progona manjinskih zajednica i nigdje nije donio dugotrajan mir.

Zato se u takvim društvima mora tragati za drugačijim oblicima konsocijacionalizama ili konsocijativizama koji ne počivaju na teritorijalnom razgraničenju niti teritorijalnoj dominaciji jednih nad drugima.

Svjesni su toga i kurdski predstavnici koji zagovaraju ideju federalizacije.

Tako je predstavnik PYD-a Nawaf Khalil iz Njemačke za The Associated Press u telefonskom razgovoru izjavio kako njegova stranka ne lobira za „kurdski region nego inkluzivni entitet u kojem će svoje predstavnike imati i Turkmeni, Arapi i drugi koji žive u sjevernoj Siriji“. Ali pitanje je jesu li takva obećanja dovoljna.

Najava federalizacije Sirije po etničkom i vjerskom principu je zli duh iz boce koji je ovih dana pušten i teško je znati da li će se ikada vratiti i kakve će posljedice na sirijsko multietničko i multikonfesionalno društvo ostaviti, te da li će doprinijeti rješavanju sirijske krize ili je samo produbiti. Iskustva iz drugih kriznih žarišta gdje su se po sličnom modelu iscrtavale granice po etnički i vjerski miješanim sredinama ne slute na dobro.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Trgovanje izbjegličkom patnjom

'Cilj je jasan: izbjeglice i njihovu patnju treba držati što dalje od naše zone komfora', piše autor [EPA]

Nakon 'pazarnog dana' u Briselu, izbjeglice tretiraju kao vruć krompir koji svako prebacuje u ruke drugog.

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Mogući dogovor o tzv. izbjegličkoj krizi između EU i Turske pokazao je ono što je svima već jasno: za svjetske moćnike ovo je prvenstveno politička kriza, a ne humanitarna kriza ili bolje reći katastrofa. Način na koji su moćnici trgovali izbjegličkom patnjom i s kojom dozom bezosjećajnosti i odsustva empatije su se bavili ovim problemom, ne služi na čast.

Niko ni u jednom saopštenju nije spomenuo zašto i od koga ti ljudi bježe. Šta uraditi da se zaustavi rat i iskorijeni neimaština koja te ljude tjera da pješice prelaze hiljade kilometara. Za Evropu je bitno samo da nisu na njihovim granicama i njihovim ulicama. To što oni bježe od prodanog ili raznim paravojnim formacijama i vojnim režimima doniranog oružja evropskih zemalja koje preko njih s Rusima i drugim moćnicima biju svoje globalne bitke dominacije, u čitavoj priči nije bitno.

Ne može se oteti dojmu da su i Turci dobro trgovali, uz finansijsku podršku za zbrinjavanje izbjeglica obećani su im i brojni drugi ustupci EU. Ipak, treba spomenuti da su se barem založili za sirijske izbjeglice da im se pokuša olakšati legalan odlazak u Evropu koja bi ih po sistemu kvota trebala prihvatiti.

Zona komfora

Načelan je dogovor da se svaki ilegalni migrant, tj. onaj koji ne dolazi iz ratom zahvaćenog područja, koji uđe u Grčku vrati u Tursku, a zauzvrat EU će primiti jednog sirijskog izbjeglicu za svakog ilegalnog migranta kojeg prihvati Turska. Ali za Iračane, Afganistance i druge, ni toliko razumijevanja nije iskazano. Bilo bi nepošteno zanemariti sve silne napore koja Turska poduzima na zbrinjavanju sirijskih izbjeglica. Turska trenutno udomljuje 2,7 miliona sirijskih izbjeglica. Ipak, novi dogovor otvara brojna pitanja o tome da li je izbjeglički val koji je odjednom krenuo prema Evropi bio baš tako spontan.

Kada je riječ o drugima koji bježe od ratova, terorizma, progona vojnih hunti, turska diplomatija ima isti stav kao i EU. Cilj je jasan: izbjeglice i njihovu patnju treba držati što dalje od naše zone komfora.

Ali nisu samo Turci trgovali izbjeglicama boreći se za bezvizni režim i ubrzavanje EU integracija. I Grci bi da nešto dobiju. Možda da svi u EU shvate kako su bitni i da im progledaju kroz prste oko silnih dugova. Makedonija se nada da će joj kooperativnost otvoriti vrata NATO-a.

I Vlada srbijanskog premijera Vučića je sve ovo vrijeme u stopu pratila stavove Berlina i kancelarke Merkel, nadajući se njihovoj naklonosti i zbog toga su se bili spremni zamjeriti komšijama. Hrvatska je sa novom Vladom iz okrilja Berlina krenula u zagrljaj Višegradske skupine i nove ABC inicijative. I oni preko izbjeglica vode svoju unutrašnju politiku, istovremeno pokušavajući da se što  bolje pozicioniraju u blokovskim borbama unutar EU.

Angela Merkel, čija je Vlada do sada uradila najviše na zbrinjavanju izbjeglica u EU, zvanično je kritikovala dogovor sa Turskom i izrazila skepticizam u njegov uspjeh. Međutim, bolji poznavaoci prilika u Njemačkoj tvrde da je kancelarka nezvanično saglasna sa čitavim procesom i da njene saveznice na balkanskoj ruti, posebno zemlje koje nisu članice i koje se uzdaju u podršku Njemačke na svom putu ka EU, ne bi zatvorile svoje granice da nisu imale barem prešutnu saglasnost Merkelove.

Komentator Deutsche Wellea Christoph Hasselbach je napisao kako ona pokušava da je „niko ne ulovi dok mijenja kurs”. A kurs, prema tim analizama, kancelarka mijenja jer se plaši jačanja desničarskog pokreta AfD (Alternativa za Njemačku), koji je nastao 2013. na nezadovoljstvu spašavanjem posrnule  grčke ekonomije, a uzlet doživio na kancelarkinoj politici dobrodošlice migrantima i izbjeglicama.

Trinaesti mart je supernedjelja jer se održavaju izbori u tri njemačke savezne pokrajine i oni se, prema pisanju njemačkih medija, prvi put u hisotriji, iščekuju kao izbori za Bundestag. Ankete pokazuju da najveći pad očekuje upravo najveća njemačka stranka, Kršćansko-demokratska unija CDU, koju vodi kancelarka Angela Merkel, a vrtoglavi rast predviđa se desnom pokretu AfD. Zato bi i Merkelova sada da trguje budućnošću izbjeglica ali da je „ne uhvate“.

Između rata i zatvorenih granica

Kako god da je završio pazarni dan u Bruxellesu gdje je dogovoreno zatvaranje balkanske rute ostala je činjenica da se ovaj proces sada pretvorio u utrku balkanskih zemalja kroz koje izbjeglice prolaze na svom putu ka Njemačkoj i drugim bogatim zemljama zapadne Evrope da zatvore svoje granice prije nego to uradi zemlja koja se na ruti nalazi iza njih. Očit je taj strah da bi neka od njih mogla postati slijepo crijevo ili kako kažu „stjecište zaglavljenih izbjeglica“. Izbjeglice tretiraju kao vruć krompir koji svako prebacuje u ruke drugog.

Kako sada stvari stoje ta sudbina je barem na trenutak zadesila Grčku kao prvu nakon Turske koja se i zbog dužničke krize već odavno osjeća ostavljenja od drugih članica EU. Prema službenim podacima, u Grčkoj je, nakon zatvaranja balkanske rute, ostalo blizu 42.000 osoba koji žive u nemogućim uslovima. Niko ne zna šta će s njima biti nakon novog dogovora.

Upitno je da li će dogovor EU-Turska, koji treba biti finaliziran na samitu iduće sedmice, zaživjeti. Nije ovo prvi dogovor, kako unutar EU tako i EU i Turske, koji je postignut. Dosadašnji ili nisu ispoštovani ili nisu dali rezultate, zato i oko ovog trebamo biti oprezni. Niko ne zna može li Turska i da odluči zaustaviti priliv novih izbjeglica i može li ih sve zadržati na svojoj teritoriji ili vratiti u zemlje iz kojih su došli. Naročito je upitno da li će plan uspjeti ako mu se protivi Grčka, barem dok ne dobije ono što želi. I u EU postoje neke političke opcije koje će učiniti sve da blokiraju dogovor sa Turskom.

I dok mnogi, a ne samo ilegalni krijumčari, trguju patnjom izbjeglica, oni ostaju prikliješteni između rata, terorizma i siromaštva i zatvorenih granica onih koji su itekako doprinijeli destabilizaciji njihovih država.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera