Intervju Preporod

Moj intervju za agenciju Anadolija na makedonskom jeziku

„Без Турција нема решение за сириската криза"

„Жално е тоа што Европа и современиот свет ги забележаа бегалците дури тогаш кога дојдоа на нивните врати. Уште пожално е тие во бегалците, а не во оние што ги направиле бегалци, да гледаат опасност за себе“, вели аналитичарот Јусиќ

СКОПЈЕ (АА) - Адмир Фазлагиќ

Босанскo-херцеговскиот политички аналитичар и експерт за Блискиот Исток, Мухамед Јусиќ, вели дека без Турција нема решение за сириската криза.

Во разговор за Anadolu Agency (AA), Јусиќ ја објаснува кризата на Блискиот Исток, со акцент на сириската криза, како и можноста за евентуални решенија. Јусиќ потсетува на фактот дека сегашните судири во Сирија започнаа како мирни демонстрации на граѓаните, не само во Сирија, туку во целиот арапски свет, преку кои се бараа повеќе слобода, демократски избори и човекови права.

Според него, сирискиот народ бараше рамноправна поделба на привилегиите на позициите во власта и во војската, поради тоа што, како што вели, беше фаворизирана една група, односно едно семејство.

„На почетокот, демонстрантите воопшто не бараа режимот на Башар ал-Асад да си замине од власта, туку бараа само поголеми слободи и права. По бруталниот одговор дојде до ескалација на судирите“, вели Јусиќ, истакнувајќи дека режимот на Сирија на овие демонстрации одговори со невидена бруталност.

Тој посочува: „На почетокот, демонстрантите воопшто не бараа режимот на Башар ал-Асад да замине од власта, туку бараа само поголеми слободи и права. По бруталниот одговор, дојде до ескалација на судирите“.

Јусиќ вели дека меѓународната заедница на почетокот ги игнорираше случувањата во Сирија и на ваков начин се создаде простор за терористичките групи што сакаа да ја „киднапираат“ сириската револуција. Според Јусиќ, ескалацијата на немирите во Сирија дојде откако режимот ослободи 41 осуден екстремист, кои имаа историја на насилство од верски побуди. Јусиќ понатаму потсетува дека овие лица беа ставени во затвор кога Иран ја презеде контролата над Ирак, откако Американците почнаа да се повлекуваат.

„Тие луѓе беа пуштени на слобода. Тоа се денешните команданти на Ел-Нусра и ДЕАШ. Тоа не се случи, онака, случајно. Тие требаше да послужат, пред сѐ, за да ја убијат сета сериозна, здрава опозиција во рамките на Сирија, да ја компромитираат однатре и на светската јавност да ѝ претстават дека оние што се бунтуваат против Башар се само екстремисти“, додава Јусиќ. Според мислењето на аналитичарот Јусиќ, режимот на Асад во голема мера успеал во тоа. Тој вели дека денеска речиси нема Слободна сириска армија.

„Можам слободно да кажам дека сириската револуција е ‘киднапирана’ од луѓе од целиот свет, кои дојдоа со некакви планови што немаат врска со она со што сириските луѓе, жени и младите излегоа на улиците“, смета Јусиќ.

- Судирот меѓу Саудиска Арабија и Иран се пресели во Сирија

Јусиќ нагласува дека со одолговлекувањето на сирискиот конфликт, регионалните и меѓународните сили нашле простор на некој начин да се вклучат во сирискиот судир заради своите лични интереси, и смета дека овој долготраен судир што владее меѓу Саудиска Арабија и Иран се преселил во Сирија.

Како што вели Јусиќ, се создаде ситуација во која почна да се подгрева дотогаш непостоечкиот сунитско-шиитски судир, при што шиитите чии припадници се воениот естаблишмент и економската елита, почнаа да се однесуваат како непријатели на сирискиот народ поради неговата припадност.

Наведувајќи дека во светската јавност преовладува впечатокот дека во Сирија има меѓумуслимански конфликт, Јусиќ вели: „Тие две сили успеја да го прикажат судирот како внатрешен муслимански судир. Иако судирот е повеќе поврзан со интересите на нафтените лоби групи, со тоа каде ќе одат гасоводите и нафтоводите, сега за светската јавност тој се доживува како меѓумуслиманска нетрпеливост и вера која има внатрешен конфликт“.

- Потребно е да се договорат регионалните и глобалните сили

Во однос на можните сценарија за расплет на човечката трагедија во Сирија, Јусиќ е со став дека сѐ додека не се договорат светските и регионалните сили што се присутни во Сирија, таму нема да има мир. Според Јусиќ, терористичките напади и бранот на мигрантите произлегоа како резултат на фактот што Европа ја игнорираше кризата во Сирија.

„Жално е тоа што Европа и современиот свет ги забележаа бегалците дури тогаш кога дојдоа на нивните врати. Уште пожално е тие во бегалците, а не во оние што ги направиле бегалци, да гледаат опасност за себе“, додава Јусиќ. Зборувајќи и во врска со прашањето за странските борци, Јусиќ вели дека нема ниту еден поголем светски судир во кој не биле вклучени странски доброволци. Сепак, тој уверува дека во Сирија феноменот на странски борци има друг тренд и заднина.

„Прашањето на Сирија има врска со грабнувањето на револуцијата. Има и добронамерни луѓе што одлучиле да помогнат во проектот којшто му нанел повеќе зло на сирискиот народ, отколку што му донел добро. Се зборува дека во Сирија има десетици илјади странски борци. Речиси нема држава од која нема претставници во таа војна. Второ, постои пишана трага за една расправа што се водеше меѓу Ал-Каеда и ДЕАШ во фазата на создавање на ДЕАШ. Во оние моменти кога почнал да се насетува тој раздор и пред да биде прогласен хилафет (калифат) и Исламска држава, интерните преписки укажуваат на тоа дека идеолозите на Ал-Каеда ги предупредувале идеолозите на ДЕАШ дека постои план, таканаречен ‘гнездо на оси’, кој е развиен во некои центри на моќ. Овој план оди кон тоа некаде – а во овој случај Сирија и Ирак се покажаа како плодно подрачје – да се создаде еден простор каде што насилните милитанти што имаат таков светоглед, од целиот свет би се собрале, би дошле и со нив да се реши далеку од очите на јавноста, далеку од меѓународните правила и од државните законодавства. Тие од Ал-Каеда ги предупредувале овие од ДЕАШ доколку тргнат со креирање на државна територија, дека влегуваат во замка што 'некоја мистериозна светска сила' ја осмислила.

- „Колку Гватанама треба да се отворат?"

Јусиќ стравува од последиците на влијанието на терористичката организација ДЕАШ, истакнувајќи дека светот стана глобално село. Тој уверува дека доколку на Блискиот Исток има безбедносни проблеми, ниту останатиот дел од светот не може да остане безбеден и мирен.

Јусиќ истакнува дека Гвантанамо беше голем проблем за американската администрација: „Колку Гвантанама треба да се отворат за да се реши проблемот на ДЕАШ? Што ќе биде со тие луѓе? Тие теми не смееме сѐ уште да ги поставиме. Плаши тоа што постојат обиди тие работи да се решат далеку од очите на јавноста, а она од што јас се плашам е дека секогаш кога такво нешто се случувало, последиците ги чувствуваме во идните 50 години“.

- Без Турција, нема решение за сириската криза

Објаснувајќи ги можните сценарија за решавање на долгогодишниот сириски конфликт, аналитичарот Јусиќ истакнува дека без Турција, нема решение за кризата во Сирија. Тој потсетува на фактот дека Турција во многу случаи била оставена сама да се бори со многубројните безбедносни проблеми.

„Сите сили што се наоѓаат на теренот на Сирија се далеку од Сирија на овој или на оној начин. Секој момент можат да ги повлечат своите авиони, да престанат да ги финансираат тие фракции на теренот. Турција нема таков луксуз. Сѐ што се случува, се случува во нејзиниот двор“, смета Јусиќ.

Според него, некоректно е тоа што товарот на бегалскиот бран и на сето останато од страна на сојузниците на Турција е оставен само на Турција.

„На некој начин, тоа се гледа и од изјавите на турските лидери. Тие се почувствуваа оставени во едно многу критично време да се носат со тој проблем. Без поддршка во бегалската криза, не беа подготвени да ја поддржат Турција финансиски и без некои противуслуги да ги згрижат бегалците. За другите безбедосни предизвици знаеме дека Турција предлагаше навреме и да се воведе забрана за летање и безбедносна зона во Сирија, но знаеме дека биле одбиени дури и од самите сојузници на Турција“, вели Јусиќ.

Тој нагласи дека Турција во иднина би можела да одигра многу конструктивна улога во решавањето на сирискиот проблем. Јусиќ смета дека во овој момент единствена здрава алтернатива што се нуди во Сирија се оние што на некој начин ги собира и ги претставува Турција во преговорите, но и на теренот.

Jusić: Terorizam se ne može pravdati zloupotrebom plemenitih ideja

Razgovarao: SELMAN  SELHANOVIĆ (Preporod)

Intervju:  Muhamed  Jusić, prevodilac i publicista, analitičar događaja na Bliskom Istoku i na Balkanu, stalni saradnik i kolumnista  Preporoda

 U povodu  terorističkih napada u  Parizu  i sve učestalijih prijetnji i sijanja straha među ljudima kao globalnom zlu koje može izazvati podjele i mržnju među narodima, te izazvati razlike između muslimana i kršćana  našli smo za shodno da o tome porazgovaramo sa Muhamedom Jusićem, vrsnim analitičarem i poznavaocem prilika na Bliskom Istoku. I dok je svijet brujao o terorizmu u Parizu u međuvremenu se desio teroristički čin u Sarajevu. Razgovor sa Muhamedom Jusićem uopravo smo započeli od te vijesti.

Napad u Rajlovcu koji je u nadležnom tužiteljstvu okvalificiran kao teroristički čin i teroristički napad u Parizu nekoliko dana ranije  izazvali su buru reakcija i zabrinutosti u domaćoj i svjetskoj javnosti. Kakva je Vaša reakcija bila na ove događaje?

-Kod nas se o problemu nasilnog ekstremizma govori samo kada se desi teroristički napad. To nas onda drži nekoliko dana. Svi tvrde kako će baš taj dan biti naš 11. septembar i da nakon napada na povratnike (sjetimo se terorističkog napada u kojem je stradala Meliha Durić ili porodica Anđelić), na policijsku stanicu u Bugojnu i Zvorniku, američku ambasadu ili evo u Rajlovcu na pripadnike Oružanih snaga BiH, ništa više neće biti isto. Ali ubrzo se sve zaboravi i tako do novog napada.

Kada se napad desi teško je hladne glave govoriti o ovom zlu koje prijeti ne samo nama nego i čitavom svijetu. Ako se pokušaju objasniti uzroci zbog kojih se mladi ljudi odlučuju priključiti nasilnim ekstremistima i posegnuti za terorizmom možete lahko biti optuženi da opravdavate zločin ili ga relativizirate. Nešto pokušati shvatiti ne znači to i opravdati, ali u trenucima straha i kada nevini stradaju to je teško razumjeti. Ako pak pokušamo upozoriti javnost na opasnost koja istinski vlada može se upasti u zamku da se samo podgrijava strah i da se na taj način pomaže teroristima da postignu svoj cilj.

Ranije je bit terorizma bila da se ubije jedan, a zastraše stotine; danas se, uz pomoć medija, može ubiti jedan, a zastrašiti milioni. Toga i mediji i oni koji se javno oglašavaju u danima nakon terorističkog napda trebaju biti svjesni. Zato su BBC i brojne druge ozbiljne medijske međunarodne organizacije izradili specijalizirane vodiče za novinare koji izvještavaju o terorizmu, a koji prvenstveno insistiraju na neophodnosti da se izvještava samo o činjenicama, a da se ne prenose neprovjerene informacije, izmišljaju lažne prijetnje i preuveličava opasnost, jer žeđ za senzacionalizmom često i ozbiljne novinare uvlači u opasnost da budu oni koji nesvjesno pomažu onima protiv kojih vjeruju da se bore.

Volio bih da se ovim ozbiljnim problemom kao društvo bavimo i kada ne pucaju bombe i to kontinuirano na svim nivoima, bez politizacije i senzacionalizma, ali je to, nažalost, malo vjerovatno.

Teroristi nas ne smiju zaplašiti

Teroristički napad u Parizu itekako je potresao svijet. Čak pojedinci najavljuju mogućnost  trećeg  svjetskog  rata. Odista postoji li mogućnost rata takvih razmjera?

-Valjda nas je historija naučila da je sve moguće. Ali mislim da se ništa ne postiže širenjem panike i promocijom apokaliptičnih scenarija. Naročito ako znamo da teroristi žele da nas zaplaše i da nas natjeraju da iracionalno, kako ljudi čine u strahu reagujemo. Terorizam jeste i po svom jezičkom značenju sijanje straha, teroriziranje kako bi se ostvarili neki politički ciljevi, odnosno kako bi se oni iznudili od država i društava.  Zato je bitno da ostanemo pribrani, da teroristima ne dozvolimo da nas zaplaše.

Međutim, možda je bitnije od toga što su i neki ozbiljni svjetski lideri, poput jordanskog kralja Abdullaha, sve što se ovih dana u svijetu, a naročito u Siriji i Iraku dešava nazvali tim imenom -pitanje jesu li svjetski moćnici išta naučili iz prošla dva svjetska rata i ne samo njih, nego i svih onih „malih ratova“ i genocida koji su uslijedili. Isto se pitanje može postaviti i masama, a naročito onima koji pušu u ratne trube kojih je danas sve više, posebno u virtualnom svijetu interneta, a naročito među mladima..

 Ovo jeste napad na cijelo čovječanstvo, pa i na univerzalne vrijednosti. U kontekstu ovog terorističkog  napada - poštujemo li danas dovoljno te vrijednosti  i  deklaracije o ljudskim pravima, te  kako doći do pravednijeg svijeta?

-Kad bih znao odgovor na ovo pitanje već bih vjerovatno imao barem Nobelovu nagradu za mir. Ali ono što svi znamo jeste da svako od nas ima obavezu da uradi sve što je u njegovoj moći da svijet bude bolji i da zlo ne trijumfuje. A davno su ljudi rekli da je za trijumf zla dovoljno samo da dobri ne urade ništa.

Današni svijet je skrojen po pravilima moćnih i oni pišu pravila igre. To je svima jasno i odavno su pozivi na poštivanje  ljudskih prava, jednakosti, solidarnosti i humanosti sve češće samo isprane parole, ali to ne znači da se od njih treba odustati i da su one prevaziđene. Šta je alternativa tim vrijednostima na koje nas pozivaju sve vjere , pa i one ideologije koje su u centar svoga pogleda na svijet stavile dobrobit svih ljudi? Na te vrijednosti harmonije i mira među ljudima nas poziva i posljednja Božija Objava u kojoj nam Stvoritelj poručuje da „On (Allah) poziva (ljude) u Kuću mira“.

Mir i zalaganje za pravedniji svijet ne može biti prevaziđen ideal.

Zloupotreba islama zarad ciljeva moćnika

Očito muslimanski svijet je u krizi, a muslimanska društva podijeljena i inertna po mnogim pitanjima. Otkuda toliki broj međumuslimanskih  ratova?

-O krizi islamske civilizacije se piše već desetljećima. To je duga tema, ali je možda konkretnije pitanje trenutnih sukoba koji razdiru muslimanska društva iznutra. Politizacija vjere, pa tako i onih partikularnih identiteta u njoj, postala je gorući problem muslimanskog svijeta.

Ono što je bitno da znamo da rat na Bliskom Istoku nije rat za islam niti protiv njega, kao što ni sukobi nisu između sunnita i šiita. Radi se o zloupotrebi islama zarad ostvarivanja političkih ciljeva brojnih regionalnih i svjetskih moćnika. I sukob sunita i šiita je ispolitiziran od istih moćnika kako bi preko tih vjerskih, kulturnih i sektaških osjećanja širili svoj politički utjecaj.

Zasigurno, razloge možemo tražiti i u krivom shvatanju islama. Ta shvatanja  su često u sukobu sa islamom. Terorizam u ime vjere je posebno opasan?

-Mi stalno čujemo kako teorizam nema veze sa islamom i to je tačno. Terorizam nema veze sa izvornim islamskim učenjem, ali itekako ima veze sa zloupotrebom islama i islamske tradicije zarad promocije jedne ideologije koja bi islam koji je za milijardu i po muslimana „milost Božija poslana čovječanstvu“ (Mi te, o Muhammede, nismo poslali osim kao milost svjetovima-Kur`an) kidnapovao zarad političkih ciljeva male skupine samoproglašenih spasitelja muslimana.

Ti ljudi sve što čine pravdaju pravnim rješenjima nastalim u srednjovjekovnim okolnostima življenja islama. Oni u svom tumačenju vjere nemaju dokaze u vjerodostojnoj islamskoj tradiciji i ako se na nešto od toga pozivaju onda je to izvučeno iz konteksta.  Svi ajeti iz Kur`ana imaju povode objave (sebebu-n- nuzul) a hadisi kontekst u kojem su izrečeni (sebebu-l-vurud) i oni se ne mogu, iako je njihova poruka univerzalna, shvatati izvan konteksta vremena u kojem su nastali. Ajeti objavljeni u kontekstu odbrane muslimana u prvim godinama objave od nasilnih napada paganskih plemena se ne mogu primjenjivati na društva koja se grade na principima mirnog suživota,interakcije i tolerancije, poput onog medinskog kojeg je Poslanik, a.s., izgradio nakon Hidžre.

 Evidentno je da ulema mora uraditi više kako bi raskrinkala ta njihova tumačenja islama, kako bi razvila kontranarativ i kroz ponovno otvaranje vrata idžtihada  (procedure iznalaženja pravnih rješenja u islamskom pravu na osnovu već postojećih propisa ili izvođenje detaljnih propisa iz općih principa ) islam i njegove nepromjenjive vrijednosti dovela u XXI stoljeće  umjesto da muslimane vraća u XI  ili neki drugo stoljeće na čije modele uspostave države i društva se pozivaju ekstremisti danas.

Međutim, analiza slučajeva terorističkih napada i profila pojedinaca koji ih počine ukazuje na to da je nasilna ideologija na koju se teroristi pozivaju u opravdavanju upotrebe nasilja tek pokriće za njihovo odranije asocijalno ponašanje. To su po pravilu delikventi, nerijetko sa kriminalnim dosijeom, ljudi koji bi se mogli okarakterisati kao otuđeni u svakom smislu te riječi.

Posebno je interesantno kako ti ljudi, naročito u evropskom kontekstu skoro nikada ne dolaze iz tradicionalnih muslimanskih porodica u kojima se živjela vjera. U BiH i okruženju su to obično „novorođeni muslimani“ odnosno oni koji su „došli tobe“ nakon što su odrasli daleko od vjere dok je većina napadača u evropskim društvima druga ili treća generacija useljenika koji dolaze iz asimiliranih porodica. Značajan broj među tim pojedincima čine i konvertiti. To nam govori puno jer ukazuje na zaključak da osim što se moramo pozabaviti ideologijom kojom mladi ljudi opravdavaju nasilje moramo rješavati i druge razloge koji ih „guraju“ ili „vuku“ ka takvom ponašanju i koji ne trebaju biti zanemareni.

Cijeli intervju u Preporodu od 1. decembra

Specijalni prilog Preporoda: Ko će i kako zaustaviti ISIL?

Islamske informativne novine „Preporod“, u broju od 1. decembra 2015. godine, donose specijalni prilog pod nazivom „Ko će i kako zaustaviti ISIL?“, u kojem se na 16 stranica prezentiraju stavovi relevantnih domaćih i inostranih autora o terorizmu i terorističkim prijetnjama, kako sa stanovišta razumijevanja vjere tako i šireg društvenog konteksta.  U Preporodovom prilogu pišu: Akbar Ahmed, Mustafa Cerić, Enes Ljevaković, Adnan Silajdžić, Rešid Hafizović, Mustafa Hasani, Muhamed Jusić, Samir Beglerović i Martin Chulov.

„Možemo (li) izbjeći sljedeći Pariz“, naslov je teksta Akbara Ahmeda, „Vrijeme nedomišljenog uma i nedorečene riječi“, tekst je Mustafe Cerića, o zločinu ubistva i samoubistva sa šerijatskog stanovišta piše muftija Enes Ljevaković, a Mustafa Hasani o kompetencijama za davanje fetve. U ime Katedre za akaid, tesavvuf i uporedne religije Fakulteta islamskih nauka Adnan Silajdžić, Rešid Hafizović i Samir Beglerović napisali su tekst kako razumijevati fenomen religijskog nasilja u današnjem svijetu pod naslovom „Nasilje kao sopstveni proizvod moderne kulture“. Nagrađivani novinar Guardiana Martin Chulov analizira zašto se bori ISIL i otkriva raznovrsne saveze aktera bliskoistočnih sukoba.

„Francuski muslimani su žrtve terorističkih napada u Parizu, ali i oni koje okrivljuju“,  piše u rubrici Iz dnevnika imama, Abduselam ef. Fetić, imam u Parizu.

Preporod pita zašto u Sarajevu nema redovnih sedmičnih tribina u organizaciji IZ, te analizira odnos IZ prema društvenim mrežama.

Preporod je dostupan na kioscima širom Bosne i Hercegovine.   

Jusić: Our actions should not benefit terrorists

The threat of violent extremism and terrorism has become a global reality and no threat of use of force to achieve political or any other goal should be ignored. But we must also think about the politicization of the "war against terrorism", the manipulation of it, and errors in the methods used to counter terrorism, says Muhamed Jusic, Islamic theologian and analyst, commenting on the developments in the Middle East.

"One of the most common mistakes in this war is generalization, or presentation of terrorism as something Islamic, supported by all Muslims in the world. I'm not sure whether those who in our public do not distinguish between small groups of radicals and all Muslims in the Balkans, Europe and in the world, fall into this trap deliberately or not, or whether they are trying to deepen the conflict between, conditionally speaking, all Muslims and the West, rather than use joint efforts to condemn a small group of fanatics and radicals. They do not see, or will not see, that these groups are killing Muslims alongside non-Muslims, and that in fact, most of their victims around the world are precisely Muslims. Those who choose to believe these things, consciously or not, are making favors to terrorists and violent extremists whose goal is to present themselves as representatives of Islam and Muslims", Jusic said in an interview for Pobjeda daily.

According to him, the best response to the mad videos these extremists post is to achieve more freedom, more inter-religious and inter-ethnic cooperation and more work for a better common future of all nations in the Balkans.

"Spreading fear, politicizing terrorist threats, denying Muslim nations and communities in the Balkans their legitimate political demands and problems because of their alleged links with global terrorism, will only strengthen the terrorists and help them achieve their goal. They want to see the world in chaos. They want to prove that Muslims are threatened by others everywhere in the world, including the Balkans, and that only they can protect them, by using force. By inhibiting Islamophobia and the antis-Islamic sentiment, we are depriving terrorists of their primary weapon to mobilize new followers. Broadcasting of footage whose main actors died in the Syrian war a few months ago could not have occurred by chance in the days when Pope Francis was scheduled to visit Sarajevo. This is the best proof of what I just said, revealing the goal of the video's producers: to send a different message to the region than the one Sarajevo and the Pope sent that day", says Jusic.

The Balkans is a vulnerable area; close to the memory of the suffering and chaos of the nineties in which extremists of all nations "fed each other." However, Jusic said the rightists around Europe and in the world are seeking justification for their xenophobic and no less violent attitude towards all Muslims in the actions of a small group of extremists.

"Such an approach should not be repeated, especially here in the former Yugoslavia, where we have long experience of multiculturalism and coexistence of different religious and ethnic groups. Especially now that we know where sowing fear and prejudice against "the others" took us in the nineties. I believe the horrific crimes of the period, which culminated with the genocide in Srebrenica, must be a lesson for the future, that this region never again plays with hate and fear", said Jusic.

http://www.cdm.me/english/jusic-our-actions-should-not-benefit-terrorists

Intervju za Pobjedu iz Podgorice

Intervju koji sam dao za Forum.tm:

ONI KOJI TERORISTE POISTOVJEĆUJU S ISLAMOM, SAMO IM ČINE USLUGU

Muhamed Jusić, bosanskohercegovački analitičar, novinar i publicist islamsku teologiju diplomirao je na Islamskom univerzitetu u Medini. Uz pisanje za brojne novine i portale, objavio je nekoliko knjiga o islamu. Živi u Bugojnu. U intervjuu za Forum.tm naglašava kako vjeruje da će Europa, zajedno sa svojim autohtonim i doseljenim muslimanima, odoljeti izazovima koje su im dobacili ekstremisti koji su napali francuski satirički list Charlie Hebdo.

Kakve bi mogle biti posljedice terorističkog napada na novine Charlie Hebdo po položaj muslimana u Francuskoj? U srijedu i četvrtak napadnute su tri džamije, bez obzira što se i muslimanska zajednica u Francuskoj, kao i muslimani širom svijeta, odriču tog čina i interpretiraju ga kao suprotnog Muhamedovu učenju?

Svi oni koji na stravični teroristički napad u Francuskoj i fanatičnu brutalnost odgovaraju islamofobičnim ispadima ili čak sličnim aktima terorizma čine uslugu napadačima i njihovom ideolozima. Ne znam samo da li oni u tu zamku ekstremista upadaju svjesno ili ne, odnosno da li pokušavaju da prodube sukob između, uslovno rečeno, svih muslimana i Zapada, umjesto da zajedničkim naporima osude malu skupinu fanatika i radikala. Ne vide ili neće da vide da ti podjednako ubijaju muslimane, kao i nemuslimane, i da su većina njihovih žrtava širom svijeta upravo muslimani.

Oni koji su podstakli ove zavedene mladiće da izvrše napad na Charlie Hebdo sigurno su računali na takvu ishitrenu i nepromišljenu reakciju Evropljana koja bi po njihovoj viziji trebala gurnuti muslimanske mase u njihove ruke. Prisjetimo se samo kako su ideolozi Al Qaide na isti način računali na osvetničku reakciju Amerike nakon 11. septembra u muslimanskom svijetu koja je trebala samo produbiti antiamerikanizam i muslimanskim masama pokazati da je Amerika okupator njihove zemlje i da su Al Qaida i njeni sljedbenici jedini koji ih mogu zaštititi. Reakcija je uslijedila i napadnut je Irak, razorena država i društvo i stvoren prostor za nastajanje tzv. Islamske države na području gdje ih do tada nije bilo.

Takve ekstremiste svako neprijateljstvo i nepravda prema muslimanima raduje jer potvrđuje njihovu viziju svijeta u kojoj nema mjesta za suživot i toleranciju. Njima je najteže objasniti kada hiljade Evropljana izađe na ulice da se suprotstavi islamofobima u svome gradu ili izraelskoj okupaciji i agresiji na Gazu, kada Crkva ugasi svjetla na katedrali u znak protesta protiv islamofobije i kada vide da im se u njihovom ludilu najglasnije suprotstavljaju sami muslimani. To im izbija argumente iz ruku. To najbolje demantuje njihovu viziju svijeta.

Oni to i ne kriju. Druga je stvar što mi ne pratimo ono što se unutar tih skupina dešava, ono kako oni sebi opravdavaju ono šta rade i šta tvrde da žele postići. Ideolozi ovih pokreta su razradili brojne strategije djelovanja, a neke od njih su dostupne na internetu na arapskom jeziku, neke čak i u engleskom prijevodu. Iz njih se jasno vidi da je njihov cilj prije svega pridobiti srca i umove muslimanskih masa kako više ne bi bili samo zalutala mala skupina fanatika. Oni koji njihove postupke poistovjećuju s islamom i ne prave razliku između njih i jedne od najvećih religija svijeta čine im uslugu.

Francuska krajnja desnica predvođena s Marine Le Pen svoj rast popularnosti gradi upravo na verbalnim napadima na muslimanske imigrante, a kao reakciju na masakr u redakciji francuskog lista Le Pen je već izjavila da bi trebalo razmisliti o oduzimanju državljanstva sumnjivim muslimanima u Francuskoj. Radi se o krajnjoj desnici koja je na europskim izborima osvojila 25 posto, a sada im podrška prelazi 30. U kolikoj će mjeri jedan ekstremizam nahraniti drugi?

Ja već dugo, i ne samo ja, upozoravam na to da jedan ekstremizam i radikalizam hrane drugi, odnosno da radikali među muslimanima koriste sve nepravde prema muslimanima, ignorisanje nagomilanih problema tog dijela svijeta, duple aršine zapadnih centara moći u odnosu prema muslimanskim narodima, sve probleme neuspjelog procesa integracije i šta sve ne kako bi sebe prikazali žrtvama i jedinim istinskim zaštitnicima muslimanskih interesa. Istovremeno desničari širom Evrope i svijeta u postupcima male skupine fanatika traže opravdanje za svoje ksenofobične i ništa manje nasilne stavove prema svim muslimanima.

Već sam negdje, još prije nemilih događaja u Francuskoj, napisao da oni koji su svojom netolerantnošću doprinijeli da se muslimani nikada ne integrišu u Njemačkoj sada u onima koji su otišli da se bore za zemlju u kojoj će oni majorizirati druge i više se nikada ne osjećati manje vrijednim, svoju netoleranciju pravdaju njihovom netolerancijom. I tako u krug.

Opasnost je u omasovljenju takvih ideja, hoće li ovi terorizmom i brutalnošću isforsirani strahovi postati većinski, kako među muslimanima tako i među nemuslimanima. Tek tada bi terorizam trijumfovao, a napadači na Charlie Hebdo bi mogli reći da su postigli svoj cilj.

Pazite, oni su mogli napasti bilo koju metu ali su odabrali časopis koji je ismijavao Poslanika Muhameda jer su pretpostavili da će tako pridobiti simpatije velikog broja muslimana koji su se našli uvrijeđeni tim postupkom. To nije slučajno.

Koliko je francuski put - pokušaj asimiliranja svih građana u francusku naciju uspješan?  Ne prevladava li ipak polarizacija građana? Nedavno je iznesen podatak da je među mladima treće generacije imigranata nezaposlenost između 30 i 50 posto. Ne predstavljaju li oni najbolju bazu za ekstremizam i avanturističke pohode u Siriju, Irak?

Za ovako radikalne postupke pojedinaca ne može postojati samo jedan razlog. Radi se o kompleksnom fenomenu i svaka pretjerana simplifikacija problema može dovesti samo do pogrešnih zaključaka i samim time pogrešnih politika. Reći da je za sve kriva pogrešna interpretacija religije ili ideologija kojom se napadači rukovode, odnosno tražiti u njihovoj ekonomskoj i socijalnoj pozadini opravdanje za to u šta su se pretvorili, prejednostavno je. Radi se o mješavini uzroka koji se moraju razumjeti i koji se moraju rješavati istovremeno. Odnosno, mora postojati jasan i ubjedljiv kontranarativ ekstemističkoj interpretaciji vjere i svijeta, ali se istovremeno mora raditi na razlozima koji mogu dovesti do omasovljenja takvih ideja i stvaranja pojedinaca koji će biti podložni takvoj vrsti indoktrinacije.

Kako komentirate rast PEGIDE, njemačkog pokreta protiv imigranata koji u posljednjim mjesecima postaje stvarno masovan? Snažnim ih je riječima napala kancelarka Merkel, organiziraju se protuprosvjedi građana, ali pitanje je tko će odnijeti prevagu? Neka istraživanja pokazuju da je strah Nijemaca od imigranata u velikom porastu, iako nije temeljen na realnim osnovama - najjači je na istoku zemlje gdje je muslimana najmanje. K tome, većina muslimana u Njemačkoj su Turci koji nemaju povezanosti s ekstremistima.

PEGIDA je samo prepakovani fašizam i islamofobija. On su samo izmijenili retoriku i ikonografiju svojih skupova kako bi ih učinili prihvatljivim široj evropskoj publici koja je skeptična prema neonacistima. Organizatori su se ozbiljno potrudili da kroz parole koje su uzvikivali i kroz kostimografiju okupljanje pa tako i pokret predstave kao spontano dešavanje naroda i da pokušaju poslati poruku kako se ne radi o tek još jednom okupljanju ultradesničara, nego o nekoj vrsti svenarodnog pokreta. Otud i glavni slogan učesnika marša PEGIDE  u Drezdenu koji su uzvikivali „Mi smo narod!“. Svi će se lahko prisjetiti da je ovaj slogan prvi put korišten u mirnim prodemokratskim demonstracijama protiv vlade Istočne Njemačke u vrijeme prije pada Sovjetskog saveza.

Rasprava o krizi multikulturalnosti i modelima integracije je legitimna, ali ona ne može biti opravdanje da se poziva na progone i otvorenu diskriminaciju bilo koga, pa ni muslimana.

Čisto sumnjam da će se, dođe li do toga, ultradesnica zadovoljiti progonom samo muslimana i islama. Ojača li ova ideologija u Evropi ona će sigurno svoje isključive i nasilne stavove i desničarsku ideologiju pokušati nametnuti u svim sferama evropskih društava, iako se danas trude da poruče kako je njihov sukob samo sa islamom. Pitanje je samo ko je sljedeći: Romi, „poljski vodoinstalateri“  ili bilo ko drugi za koje oni koji nastupaju u „ime naroda“ odluče da se ne uklapaju u većinu ili da odudaraju od prosjeka i ustaljenih kulturoloških normi koje tvore nikada definisani „evropski identitet“, „zapadne vrijednosti“ i interese naroda.

Nema velike nade da se situacija može stabilizirati uz stalni priljev izbjeglica koji u Europu bježe spašavajući glave. Prema podacima UNHCR današnje brojke nezapamćene su od vremena Drugog svjetskog rata?

Ne znam kako su ljudi, posebno oni koji su u poziciji moći, mislili da u ovako globaliziranom svijetu može potrajati situacija gdje sa jedne strane mora ljudi ginu svakodnevno, žive u siromaštvu pod totalitarnim režimima koji, poput režima Bašara Al Asada, na njih bacaju bojne otrove ako požele živjeti slobodno, dok se na drugoj obali sunčaju i žive u izobilju. Tu nema brzih i jednostavnih rješenja, ali ne znam šta može biti alternativa hrabrom suočavanju sa nagomilanim globalnim problemima. Izolacionizam i pretvaranje Evrope u ksenofobnu tvrđavu okruženu nesigurnim i neprijateljskim svijetom nadam se nije vizija Evrope koju želimo graditi.

Može li javno mnijenje u europskim državama odijeliti islam od kriminala koji se u njegovo ime poduzima? Kako će se Europa nositi s povratnicima s ratišta? Prema američkim podacima, više od 3000 regrutiranih članova ISIL-a ima pasoše zapadnih zemalja.

Neće se ovi problemi riješiti dok svjetski centri moći ne počnu shvatati da je svijet globalno selo ne samo kada njima trebaju resursi za njihovu ekonomiju, nego i kada trebamo rješavati zajedničke probleme. Problemima u Africi i na Bliskom istoku iz kojih dolaze ovi unesrećeni imigranti mora se početi baviti bez duplih aršina i sukobljenih interesa. To je jedan dio problema i rješenje će zahtjevati promjenu čitave paradigme međunarodnih odnosa.

Ja vjerujem i vidim, uprkos pokušajima desničara da profitiraju na ovoj stravičnoj tragediji, da će Evropa i Evropljani, gdje podrazumijevam i muslimane Evropljane - bili oni autohtoni narodi poput Bošnjaka, Albanaca, Pomaka, Gorana i drugih ili oni koji su Evropu prihvatili kao svoj dom - imati snage da u ovim događajima vide samo izazov za našu viziju svijeta koji počiva na saradnji, interkulturalnosti, suživotu i toleranciji, a ne prekretnicu koja će nas, ne daj Bože, gurnuti u još veći sukob i podjele i u ruke ekstremista kojima je rat i nasilje jedina vizija svijeta.

Kako ocjenjujete stanje u BiH? Koliko se, kao posljedica rata, ukorijenio ekstremizam i koliki je stvaran utjecaj onih koji šalju mladiće u rat u Siriju? Kolika je sigurnosna opasnost od povratnika?

Opasnost je ista kao i u većini evropskih zemalja. Nas je čak s obzirom na iskustvo rata, tešku ekonomsku, političku i ukupnu društvenu situaciju pozitivno iznenadilo da nemamo i veći broj tih dobrovoljaca. Odnosno da se ispostavilo da je u nekim bolje uređenim i „stabilnijim“ evropskim državama taj problem daleko veći. Ali ono što treba znati jeste da kada govorimo o radikalnim i ekstremističkim skupinama, pozivale se one na islam, svetosavlje, zaštitu nacionalnih interesa, evropski identitet ili bilo koji drugi sistem vrijednosti, brojnost nije jedino što se treba pratiti i što je indikativno. Nekada je daleko bitniji i u tom smislu više zabrinjavajući stepen radikalizacije koji pojedinci u tim grupama dosežu. Vidimo da i jedan tzv. usamljeni vuk ili dva brata mogu predstavljati ozbiljan izazov za čitav sigurnosni aparat i najmoćnijih zemalja.

Ono što je u BiH, ali i u Hrvatskoj i drugim zemljama okruženja zanimljivo i što su mnogi i izvan Balkana primijetili jeste da se tradicionalna islamska duhovnost i institucionalno uređenje vjerskog života kroz islamske zajednice pokazalo kao snažna prepreka preotimanju duha islama i instrumentalizaciji vjere u političke i ideološke ciljeve.

Vi naglašavate kako vlasti griješe kada na odlazak mladih iz BiH u tuđe ratove gledaju samo kao na sigurnosni problem. Kako se to može prevenirati uz sadašnje jadno ekonomsko i političko stanje u BiH?

Da. To ne znači da mislim da sigurnosne agencije ne trebaju „raditi svoj posao“. Naprotiv. Te moje ranije izrečene stavove samo je potvrdio napad u Parizu. Naime, jedan od braće napadača bio je osuđen prema sličnom zakonu o procesuiranju onih koji odlaze ili planiraju odlazak na strana ratišta u koji se u BiH, ali i regionu, uzdaju da će biti dovoljno rješenje za problem. On se, potvrđuju to obavještajni izvori, u zatvoru samo dodatno radikalizirao i došao u kontakt sa još radikalnijim i opasnijim pojedincima. I osnivač današnjeg pokreta Islamska država Abu Musab al Zarkavi se radikalizirao u jordanskom zatvoru. Ideje globalnog tekfira (proglašavanja muslimanskih društva nevjerničkim) i hidžre (izdvajanje iz društva u kojima žive i povlačenje u manje zajednice uređene prema „volji Božijoj“) koje su temelji kreda današnjih militanata koji se pozivaju na islam nastali su sedamdesetih godina u egipatskim zatvorima. Zatvori su stvorili više ekstremista nego što su ih deradikalizirali. Zato je neophodno imati cjelokupne strategije prevencije, deradikalizacije u koju moraju biti uključeni svi: od vjerskih zajednica, medija, škola do porodica.

Država ima ustavnu obavezu da zaštiti svoje građane i nije sporno da se protiv nasilnih skupina poteže i za represivnim mjerama, ali one zbog specifičnosti izazova ne bi trebale biti jedina opcija, naprotiv, to bi trebala biti tek posljednja mjera za kojom se poseže.

Ekstremisti koji posežu za nasiljem kako bi ostvarili vlastite političke ili ideološke ciljeve nekada provociraju državu i društvo kako bi posegnuli za silom protiv njih jer to onda opravdava njihovo korištenje nasilja i daje im argument da se oni samo brane, a u velikom broju slučajeva zbog nepopularnosti države i sigurnosnih agencija pomaže u mobilizaciji novih članova i pridobijanju masovne podrške. Jednostavnim spinom i korištenjem društvenih mreža oni postaju žrtve progona zbog svojih vjerskih ubjeđenja, čime se postiže kontraefekat.

Zato sam govorio da represija, sila i zatvorske kazne ne mogu biti prvi, a pogotovo ne jedini metod suočavanja sa ovim kompleksnim fenomenom.

- See more at: http://www.forum.tm/vijesti/oni-koji-teroriste-poistovjecuju-s-islamom-samo-im-cine-uslugu-2750#sthash.MCGaUCnZ.dpuf

Most Radija Slobodna Evropa: Koliko je vehabijski pokret jak u BiH

Koliko je vehabijski pokret jak u BiH - tema Mosta Radija Slobodna Evropa

Voditelj: Omer Karabeg - Most RSE

U najnovijem Mostu Radija Slobodna Evropa vođena je polemika o snazi radikalnog islama u Bosni i Hercegovini. Sagovornici su bili islamski teolog Muhamed Jusić i Esad Hećimović, publicista koji se bavi fenomenom radikalnog islama u Bosni i Hercegovini. Bilo je riječi o raširenosti i masovnosti vehabijskog pokreta u Bosni i Hercegovini, o odnosu Islamske vjerske zajednice prema vehabijama, o terorističkom napadu na policijsku stanicu u Bugojnu, o enklavama u kojima žive pripadnici radikalnih islamskih grupa, o novoj generaciji islamista koji ne prihvataju državu Bosnu i Hercegovinu, o tome da li se pretjerano insistira na islamskom identitetu Bošnjaka, kao i o tome da li vehabije predstavljaju opasnost za Bosnu u Hercegovinu.

Karabeg: Koliko je vehabijski pokret raširen u Bosni i Hercegovini i ko su danas glavni njegovi glavni sljedbenici?

Hećimović: Ako govorimo u teritorijalnom smislu, on je raširen na većini teritorije Bosne i Hercegovine - od Brčkoga do Mostara. Što se tiče toga ko su njegovi pripadnici, tu je došlo do velike promjene nakon 2001. godine. Sada više ne možemo govoriti o strancima kao glavnim pripadnicima tog pokreta, već o Bošnjacima koji su prihvatili taj sistem vjerovanja.

Jusić: To što nazivamo vehabijskim pokretom - iako je to pojam koji oni ne prihvataju, oni sebe radije nazivaju selefijama - nije tako masovno. Ja čak imam osjećaj da se posljednjih godina broj njihovih pristalica smanjuje. To nije ni izbliza monolitna cjelina kako se to pokušava predstaviti. Tu treba prepoznati šta je to što možda i nije sporno i što se može podvesti pod neke granice prihvatljivog u jednom građanskom društvu, kao i stavove i učenja koji bi mogli biti sporni i naškoditi društvu u kome živimo. Za mene nije sporno ako neko odabere da živi načinom života za koji on misli da mu to njegova vjera nalaže, bez obzira koliko taj način bio konzervativan. To je nešto što se, po mom mišljenju, ne bi trebalo automatski uzimati kao dokaz radikalizacije ili nečega opasnog. Ono što je sporno jesu uticaji koji donose isključive, militantne, radikalne i ovom podneblju strane stavove. To nije nešto novo, što je specifično samo za Bosnu. Veza muslimanskog islamizma u Bosni sa ostatkom muslimanskog svijeta je neodvojiva. Ti procesi su i počeli tamo i oni su zapljusnuli obale bosanskog islama. Svi ti uticaji sručili su se na bosanske muslimane u vrijeme rata i tranzicije u kome smo izgubili sve društvene, pa i državne institucije. Ti uticaji nisu dolazili samo iz islamskog svijeta, jer mnogi od ovih ekstremnih stavova koji bi se mogli podvesti pod ono što bismo mogli klasificirati kao radikalni islam, dolazili su i sa Zapada, iz nekih zapadnih metropola i centara. To je jedan globalni trend bujanja radikalizma ne samo među muslimanskom nego i među zapadnom omladinom. Nekad se to pravda vjerom, nekad nacijom, nekad strahom od imigranata, ali to je jedan trend koji je našao pandan u islamskoj tradiciji pozivajući sa na neke stavove iz Kur’ana ili sunneta, najčešće izvađene iz konteksta. U tom smislu mi ne možemo razumjeti šta se dešava unutar bosanskih radikalnih i neradikalnih grupa ako ne razumijemo šta se dešava u matičnim pokretima u svijetu.

Karabeg: Da li tim radikalnim grupama stiže finansijska pomoć iz islamskih zemalja ?

Jusić: Ono što mi naslućujemo ili što možemo znati, iako nemamo operativnih saznanja, jeste da finansijska pomoć ne dolazi od država, niti od zvaničnih institucija, ona dolazi iz privatnih, nezvaničnih, neoficijelnih krugova istomišljenika kako sa Zapada, tako i sa Istoka.

Hećimović: Mislim da je došlo do velike promjene u načinu finansiranja. Značajan dio pripadnika tih grupa ili misionara uključio se u aktivnosti Islamske zajednice i unutar njenih ustanova pronašao načine djelovanja. To je veoma složen problem koji se ne može svesti samo na problem radikalizma ili terorizma, riječ je o islamizaciji društva o čemu nema slobodne debate. Ljudi iz Islamske zajednice često na svako kritičko promišljanje reaguju da je to nepoznavanje problema ili da je izraz islamofobije i onda se svaki pokušaj debate pretvori u sukob.

Karabeg: Gospodin Hećimović kaže da se unutar Islamske vjerske zajednice izbjegava diskusija o radikalnim islamskim grupama. Koliko znam, gospodine Jusiću, vrh Islamske zajednice nije se ogradio od onog militantnog što postoji u vehabijskom pokretu, iako vehabije žestoko kritikuju islam kakav se vjekovima praktikuje u Bosni i Hercegovini jer za njih bosanski muslimani nisu dobri vjernici.

Jusić: Ja se ne bih s vama složio. Koliko znam, vrh Islamske zajednice, i ne samo vrh, više puta se javno ogradio pogotovo od militantnog islama. U svim ozbiljnim analizama fenomena koji nazivamo radikalnim islamom Islamska zajednica se spominje kao jedan od ključnih faktora u spriječavanju da se takve ideje omasove, da one postanu mainstream u muslimanskom društvu, bilo da je je riječ o posljednjem izvještaju Sigurnosno-obavještajne agencija Bosne i Hercegovine ili analizama stranih stručnjaka. Islamska zajednica predstavlja jednu od najvećih prepreka širenju takvih ideja stranih bosanskim muslimanima. Islamska zajednica je jedna od glavnih meta tih radikalnih elemenata upravo zbog toga što je oni vide kao najveću prepreku nametanju njihove interpretacija islama i islamizacije društva onako kako ga oni vide.

Karabeg: Vi kažete da se vrh Islamske zajednice ograđuje od vehabizma, ali ja ću vam citirati poglavara Islamske zajednice reisa Mustafu Cerića koji kaže: “Nekima smetaju novi muslimani koje nazivaju vehabijama, a sve zato što su oni preživjeli genocid i protive se režimu aparthejda“.

Jusić: Pazite, vi ste rekli da Islamska zajednica nije osudila militantne stavove. Ja sam rekao da je osudila one koji su militantni, znači skloni nasilju. Što se tiče ove konkretne izjave, ona je jako puno korištena u Bosni i Hercegovini. Islamska zajednica je izdala nekoliko rezolucija u kojima obavezuje sve imame, medrese, i profesore vjeronauke da insistiraju na tradicionalnom učenju islama. Ono što Islamska zajednica može jeste da kroz svoje institucije insistira na naučavanju islama kakav se stoljećima interpretirao na ovim prostorima. Ono što ona ne može je da bude inkvizitor, da bude neko ko će propisivati jedinu ispravnu verziju islama, pokrenuti lov na vještice i progoniti one koji vjeruju drugačije. Ali ona ima obavezu da reaguje i osudi ako primijeti da se stavovi opasni po društvo pravdaju islamom. Ona ima obavezu da brani islam od toga da bude otet od nekih ljudi koji u njegovo ime nastupaju.

Hećimović: Vrh Islamske zajednice koristi vehabije na nekoliko načina. On se, recimo, predstavlja međunarodnoj javnost kao neko ko je u stanju da kontroliše vjerski radikalizam kod Bošnjaka, a kao osnov te kontrole ističe princip islamskog legitimiteta. I onda oni zapadnim diplomatama i vladama kažu: “Odriješite nam ruke, mi moramo zagovarati veću islamizaciju društva jer je to jedini način da kontrolišemo vjerske radikale“. To je samo jedan od načina na koji se koriste vjerske radikalne grupe. Te grupe se koriste i za različite političke i nacionalne sukobe oko ključnih tema uključujući i pitanje ustavnog uređenja u Bosni i Hercegovini. Za mene je veoma važno da pokažemo u kakvim su odnosima ove grupe sa strukturama Islamske zajednice i na koji način se eskploatiraju od različitih političkih i nacionalnih snaga u Bosni i Hercegovini.

Karabeg: Bombaški napad na policijsku stanicu u Bugojnu, koji se dogodio 27. juna ove godine, kada je je jedan policajac poginuo, a nekoliko ih je bilo povrijeđeno, pokazao je da pripadnici militantnog islama u Bosni i Hercegovini ne prezaju ni od terorizma. Neki su bugojanski napad nazvali bosanskim 11. septembrom.

Jusić: Ja sam se nadao da će se nakon ovog nemilog događaja u Bugojnu u Bosni i Hercegovini desiti ono što se desilo u Sjedinjenim Američkim Državama nakon 11. septembra ili u Saudijskoj Arabiji i Španiji nakon bombaških napada u Rijadu i Madridu, a to je da se sve sfere društva upitaju gdje su njihovi propusti. Ovdje je to bilo sasvim drugačije. Počela je igra upiranja prstom ko je kriv. Počelo je, prije svega, između sigurnosnih agencija i unutar njih, pa između sigurnosnih agencija i tužiteljstva, a u jednom momentu sve se pokušalo svaliti na Islamsku zajednicu i na čovjeka koji je predstavlja. Ja se ne bih složio sa gospodinom Hećimovićem da Islamska zjednica iskorištava te grupe. To je problem sa kojim je Islamska zajednica suočena ne svojom voljom i ona još uvijek traga za najboljim modelom kako se s tim izazovom nositi. Nakon ove igre upitanja prstom vjerovatno će se desiti da niko neće biti kriv i da se nikakav korak neće poduzeti kako se nešto slično ne bi ponovilo. Ja sam očekivao da će se sve sfere društva, ne samo državne institucije nego svi od škole i vjerske zajednice do medija, zapitati gdje su njihovi vlastiti propusti, ne s ciljem da se izjednači krivica, nego da vidimo gdje smo svi mi napravili propuste. Ja ipak mislim da Bugojno nije bio naš 11. septembar, iako smo trebali iskoristiti tu priliku da napravimo cjelokupnu reviziju, da vidimo šta nam nedostaje u zakonodavstvu. Mislim da je izvještaj State Departmenta došao kao dobronamjeran savjet šta treba uraditi. Međutim, vidjeli ste kako je on dočekan. Ponovo je ispolitiziran i čitava je priča krenula u pogrešnom pravcu koji neće ni na koji način pomoći da se ovaj problem riješi. Naprotiv, plašim se da će ga produbiti.

Hećimović: Za mene je bugojanski napad značio dolazak na scenu nove generacije islamista. To je generacija koja državu Bosnu i Hercegovinu ne doživljava kao svog saveznika, niti kao svoju državu i koja je spremna da se protiv nje bori. U ovom trenutku imamo tri grupe vehabija koje su pod istragom Tužilaštva Bosne i Hercegovine. Te grupe su sa područja Bugojna, Sarajeva i sjeverne Bosne. Po prvi put se susrećemo sa mladim ljudima koji otvoreno kažu da ne prihvataju državu Bosnu i Hercegovinu i njeno uređenje, ne žele čak ni da imaju njenu ličnu kartu i dokumente. Nema više one ratne solidarnosti koju je imala prethodna generacija islamista koja se zajedno sa Bošnjacima borila za Bosnu i Hercegovinu. Ova nova generacija je spremna da za svoja uvjerenja uđe u unutarmuslimanski i unutarbošnjački sukob. U tome je glavna opasnost od pojave nove generacije islamista.

Karabeg: Da li ta nova generacija dolazi iz onih izolovanih enklava u kojima žive pripadnici različitih islamskih radikalnih grupa koje ne priznaju zakone države Bosne i Hercegovine i čiji stanovnici žive aposlutno po svojim pravilima - ne dozvoljavaju čak ni policajcima da tamo uđu?

Hećimović: Jedna od grupa koja je pod istragom državnog tužilaštva upravo dolazi iz jedne takve enklave. U toku i poslije rata u Bosni i Hercegovini je bilo enklava u kojima se pokušavala nametnuti islamska vlast. Te zone su bile u planinskim područjima u okolici Travnika i Zenice ili kasnije u selu Bočinji kao jednoj vrsti dogovorene enklave u kojoj je pojedinim grupama bivših islamskih dobrovoljaca ustupljen teritorij gdje su nekada bila sela iz kojih su izbjegli Srbi. Na sličan način se radilo i u područjima iz kojih su izbjegli Hrvati. Sada ne možemo govoriti o postojanju takvih enklava. Sadašnje enklave se formiraju uglavnom u blizini međuentitetskih i međuetničkih linija razgraničenja, kao što je slučaj sa džamijom kralja Fahda u Sarajevu, ili se nalaze u onim selima srednje Bosne gdje je u toku rata bilo islamskih dobrovoljaca i misionara. Dakle, ne možemo govoriti o teritorijalnim enklavama, ali možemo govoriti o grupama i organizacijama koje pojačano djeluju na pojedinim područjima.

Jusić: Prema mom saznanju bilo je sporno samo selo Gornja Maoča gdje je izvedena policijska akcija “Svjetlost“. Ja ne znam da postoje slične enklave. Ali ono što postoji su manje skupine ljudi kojima više ne treba teritorij da bi se izolovali iz društva. Oni se izoluju na sasvim drugačiji način. Ti ljudi ne dolaze u džamije, ne održavaju kontakte s bilo kim iz vlastite vjerske zajednice - i to je ono što mene brine. Dokle god su oni dolazili u džamiju, Islamska zajednica je imala načina da možda nekog od njih razuvjeri, da s nekim od njih porazgovara da mu pokuša pokazati i drugačiju verziju islamskog učenja. Njih je, ponavljam malo, ali nije bitan broj, dokle god takvi ljudi postoje, dok god su oni spremni da se izdvoje iz društva, da se okrenu protiv države i protiv svega onoga što je krasilo bosansko društvo, njihovo prisustvo će biti problem.

Omer Karabeg: Gospodin Hećimović je pomenuo džamiju kralja Fahda u Sarajevu. Da li oni tamo dolaze?

Jusić: Ne. Oni, rekao sam, ne zalaze u bosanske džamije. Oni koji dolaze ne zagovaraju isključivost i upotrebu sile iako zastupaju stavove koji su strani bosanskim muslimanima i izgledom podsjećaju na ove o kojima govorimo. To je drugi ogranak selefija. Moramo imati u vidu da je selefijski pokret vrlo širok i raznolik. Tu imamo ljude koji su izrazito apolitični, koji na svoj način tumače vjeru, ali oni to zadržavaju za sebe. Za mene su sporni oni koji islamom pravdaju stavove koji su opasni kako za muslimane, tako i za sve ljude koji žive u Bosni i Hercegovini zato što su isključivi, netolerantni prema svakome ko ima drugačije mišljenje i spremni su da silom nameću svoje stavove.

Hećimović: Ekstremne, radikale grupe kontaktiraju moguće sljedbenike u blizini velikih džamija, a traže ih i na druge načine, uključujući i internet. Međutim, kako oni djeluju - to su pitanja za specijaliste i stručnjake. Ali ono što većinu ljudi u našoj zemlji i u okruženju zanima je kako će islamizacija uticati na međunacionalne odnose na ovom području. Ukoliko budemo naglašeno insistirali na islamskom identitetu Bošnjaka i značajnih dijelova društva, biće veoma teško održati Bosnu i Hercegovinu kao zajedničku državu sa druga dva kršćanska naroda. Mislim će u tom slučaju i budućnost Bosne i Hercegovine kao zajedničke države Bošnjaka, Srba i Hrvata biti pod znakom pitanja. To pitanje je šire i važnije od samog djelovanja ovih grupa koje treba da budu pod nadzorom i kontrolom specijaliziranih policijskih i obavještajnih agencija.

Karabeg: Gospodine Jusiću, smatrate li da je naglašeno inisistiranje na islamskom identitetu Bošnjaka opasnost po Bosnu i Hercegovinu?

Jusić: Ne smatram. Ako se islam tumači onako kakav on u svojoj biti jeste i kako se ovdje stoljećima tumačio, ne bi bio nikakav problem da zadržimo duh tolerancije koji je vladao na ovim prostorima. To što neko manje ili više drži do svoje vjere, dok god je to njegov lični izbor i dok god on tim svojim izborom ne ugrožava drugog i drugačijeg, za mene je prihvatljvo. Ali, ponavljam, ako neko kroz taj svoj islamski identitet ili način na koji tumači svoju pripadnost vjeri naučava nešto što krši principe koji su tradicionalno bili ovdje prisutni, a to su tolerancija i spremnost da prihvatiš drugog onakvim kakav jeste, onda je to problem. Ono čega se ja, međutim, plašim jeste da se protiv jedne isključivosti ne borimo drugom isključivošću, protiv jedne netolerancije drugom netolerancijom.

Hećimović: Tolerancija je srednjevjekovni pojam, bosanskohercegovačkom društvu u 21. stoljeću potrebno je više pluralizma, a to znači - ne da trpimo druge, nego da im priznajemo da imaju ista prava kao i mi sami i da je njihovo tumačenje vjere i spasenja jednako legitimno kao i naše muslimansko i islamsko. Mi, međutim, sada imamo grupe koje nastupaju sa pozicije agresivnog prozelitizma, koje tvrde da je istina samo njihova, da je objava samo njihova i da su svi drugi u zabludi i koje agresivno nastoje da mijenjaju ovo društvo u pravcu njegove veće islamizacije. Oni od drugih traže da ih prihvate onakvi kakvi su, a sami nisu spremni da ta ista prava priznaju i drugima. Dakle, umjesto da trpimo druge, mi im moramo priznati puna prava, a ti drugi su prije svega pravoslavni Srbi i katolici Hrvati koji također traže da na ovom području razvijaju svoje identitete. I zbog toga je jedina mogućnost za opstanak Bosne i Hercegovine izgradnja zajedničke sekularne države koja će se na isti način ponašati prema svim nacionalnim grupama na ovom prostoru, a ne da mi polako pokušavamo graditi nacionalnu državu Bošnjaka u kojoj će dominantna društvena snaga biti Islamska zajednica.

Karabeg: I na kraju, da li vehabijski pokret predstavlja opasnost za Bosnu i Hercegovinu?

Jusić: Ja bih rekao da on predstavlja više izazov nego opasnost. Naravno, da izazov, ako se s njim pravilno ne nosimo, može prerasti u problem.

Hećimović: U ovom trenutku postoje tri grupe vehabija koje su pod istragom državnog tužilaštva i mislim da već ta činjenica govori da te grupe predstavljaju prijetnju sigurnosti u Bosni i Hercegovini.

Šta o vjeri drugih znaju mladi u BiH? - prilog Radija DW

01.03.2010
Šta o vjeri drugih znaju mladi u BiH? - prilog DW

U šta vjeruju kršćani? Kako se zove sveta knjiga muslimana? Koja su najveća dva katolička blagdana? Kada je nastao islam? To su samo neka od pitanja koja su postavljena mladima u zanimljivom istraživanju u Bugojnu.

„Međureligijski vodič za srednjoškolce“ nije velika brošura po svom obimu, ali je rezultat značajnog pokušaja da se hrabro izmjeri koliko se ne poznajemo i koliko smo zlonamjerni u pristupu drugom i drugačijem. Publikacija je nastala kao projekat neformalne grupe „Albedo“ iz Bugojna, koju je predvodila psihologinja Mersiha Jusić.

Ona je vrlo precizno definisala pitanja koja su u obliku ankete postavljena mladim Bugojancima, učenicima pet srednjih škola. „Poticaj za cijeli projekat bilo je moje zapažanje proisteklo iz iskustva u radu sa srednjoškolcima. Postoji veliki jaz među mladima različitih konfesija, u svim aspektima, pa tako i u sferi poznavanja 'drugog'. Eto, to je prirodna posljedica razdvojenosti od malih nogu, kroz famozne 'dvije škole pod jednim krovom'. To je sistem obrazovanja koji lišava mlade ljude neposredne interakcije i doživljavanja drugačijeg, pa tako i poznavanja drugačijih vjerskih uvjerenja i prakse na jedan prirodan, iskustven način“, kaže Mersiha Jusić i dodaje da je shvatila kako je nepoznavanje 'drugog' na neki način postalo normalno, kao da bi samo poznavanje drugačijeg, moglo da ugrozi vlastiti identitet.

Koliko se poznajemo?
„Kada shvatimo koliko se malo poznajemo, možda se i zapitamo, može li biti drukčije. Mi smo Vodič za srednjoškolce prilagodili potrebama mladih našeg grada i fokusirali se upravo na ona pitanja i nedoumice, koje su oni sami artikulisali u provedenoj anketi“, kaže voditeljica projekta. „Nakon provedene ankete, da li ste bili iznenađeni dobijenim odgovorima? Da li su stereotipi i predrasude bili veći od očekivanih?“ pitam. „Upravo je u sferi međureligijskog dijaloga mladih, postojao jedan veliki vakuum. Zbog specifičnosti same populacije, pa i teme, koja se kod nas često instrumentalizira, zaista nismo imali izdiferencirana očekivanja. Naprimjer, veliki procenat mladih uopće nije upoznat sa temeljnim postavkama religije 'drugih', što je neobično, s obzirom na opću prisutnost informacija na svakom koraku“, kaže Mersiha Jusić i dodaje da je zapravo ključno pitanje: koliko se želi poznavati taj 'drugi'? Naime, u bugojanskim školama učenici su hrvatske i bošnjačke nacionalnosti, dok mladih Srba skoro da i nema

Zašto se svećenici ne žene?

„Ilustrativan je i podatak o tome koliko srednjoškolci u Bugojnu razumiju smisao obilježavanja vjerskih blagdana, koji su na neki način, najočitiji manifesti religije. Naprimjer, tek 2,3 posto katolika u našem uzorku tačno je odgovorilo zašto se obilježava Bajram, dok je oko 34 posto mladih islamske vjeroispovijesti, znalo zašto se slave Božić i Uskrs“, kaže moja sagovornica i naglašava kako su ipak, najzanimljivija pitanja koja su mladi uputili teolozima. Ta pitanja u sebi sadrže elemente autocentričnosti i ukazuju na nemogućnost zauzimanja perspektive 'drugog'. „Na indirektan način, iz njih čitamo preovlađujuće predrasude. S jedne strane imamo dilemu: 'Zašto se svećenici ne žene?' a s druge, 'Kako to da hodže mogu imati ženu i djecu?' Nasuprot: 'Kako to da se ne izuvaju kad ulaze u crkvu?' imamo 'Zašto skidaju obuću kad ulaze u džamiju?' To su neka od pitanja iz našeg upitnika, koja nažalost, potenciraju razlike, a ne bave se sličnostima“, kaže Mersiha Jusić i dodaje da je bilo i pozitivnih komentara među srednjoškolcima, o samoj ideji zbližavanja i upoznavanja 'drugog', što je svakako ohrabrujuće.

Jako interesantno. Cool... zanimljivo

Evo nekoliko tih komentara: „Anketa je interesantna. Svi smo mi ljudi isti.“ „ Meni se ovo jako sviđa, jer ovako ćemo saznati što znamo jedni o drugima.“ „Fina stvar, ali pokazuje da ne znamo skoro ništa o vjeri ljudi koji žive oko nas.“ „Cool... zanimljivo.“ „Anketa je super, voljela bih da mi učimo sve o njihovoj vjeri, i oni o našoj, da smo upućeni u razlike u našem vjerovanju.“ (Učenici trećeg razreda srednjih škola u Bugojnu).

U „Međureligijskom vodiču za srednjoškolce“, Muhamed Jusić, teolog, novinar i publicist iz Bugojna, napisao je poglavlje o islamu, „Uvod u islam“. Kao i mnogi drugi u ovoj zemlji, svjestan je da se ljuljamo na velikom talasu religijskog revivala i svako pliva onako kako najbolje zna. Neki, doduše, nevješto, samo mlataraju rukama. Sve snažnije ispoljavanje vjerskih osjećaja stiglo je sa oslobađanjem od nametnutog ateizma u prošlom sistemu. „Kod nas u Bosni i Hercegovini, situacija se dodatno zakomplikovala, jer se društveno još odvija na nivou kolektivnog. Linije između nacionalnih'torova' poklapaju se sa linijama vjerskog. Najveće razlike među etnicitetima bile su upravo u ravni religioznog i to se, posljednjih godina, namjerno potencira. Ono što ja vidim da bi mogao biti problem kod naših mladih je tačno definiranje šta je vjera i šta je od vjere bitno. Često se religija svodi na formalizam, na čiste činjenice, imena, a rijetko na suštinu, a to je odnos između čovjeka i Boga. To je i odnos prema drugom čovjeku. To je snaga karaktera koju bi vjera trebala dati čovjeku, da se nosi sa svakodnevnim problemima. Na kraju, to je i pitanje etike i morala“, kaže Muhamed Jusić.

Autorka: Ljiljana Pirolić
Odg. urednica: Belma Fazlagić

Stanje nacije RELIGIJA: BiH - zemlja pobožnih ljudi

Nedavno sam odgovarao na pitanja novinara magazina http://www.zurnal.info/ koji su radili istraživanje o Stanju nacije RELIGIJA: BiH - zemlja pobožnih ljudi.

Čitav prilog možete pročitati ovdje, a Gallupovo istraživanje o kojem smo diskutovali u intervjuu je ovdje.

Stanje nacije RELIGIJA: BiH - zemlja pobožnih ljudi
Autori: Dražen Simić i Alen Mujkanović

Bosna i Hercegovina je, nakon Kosova, država sa najpobožnijim građanima u regiji. Kako su pokazali rezultati Gallupovog istraživanja provedenog na reprezentativnom uzorku u čitavoj regiji, za 76,5 posto građana BiH religija je “važan dio njihovog svakodnevnog života”.
U regiji veći stepen religioznosti pokazali su samo žitelji Kosova gdje je za čak 90 posto ispitanika religija važan dio svakodnevnog života. Zanimljivo je da za razliku od Kosova, samo za 39,3 posto građana Albanije religija jako bitna u svakodnevnom životu, što je ujedno i najniži procenat od svih zemalja u regionu.
U Hrvatskoj, koju prati imidž katoličke zemlje, taj procenat je 69,7 posto dok građanima Srbije religija igra nešto manju ulogu u svakodnevnom životu jer se 54 posto ispitanika složilo sa tvrdnjom o važnosti religije za njih lično.

Želja za pripadanjem važnije od same religije
-BiH je društvo koje funkcioniše isključivo na principu kolektiviteta i to može biti razlog što imamo veću stopu religioznosti nego u susjednim zemljama. Tu je i činjenica da su bh identiteti duboko ukorijenjeni u vjerskom, te i to možda igra ulogu. Ostaje opet činjenica da je stepen religioznosti u skoro svim bivšim komunističkim zemljama, Češka je drastičan izuzetak, nešto viši u poređenju sa možda nekim drugim evropskim zemljama,ali ne i sa SAD-om,, te ni taj faktor ne treba isključiti, kaže Muhamed Jusić, islamski teolog.
Objašnjenje za probuđenu religioznost građana BiH dio analitičara objašnjava i višedecenijskim prethodnim iskustvima “dirigovane religije” koja je bila, u većoj ili manjoj mjeri, direktno zavisna od vladajućeg režima.

Otkrivanje religije
-Svaki društveni ambijent, od ovih ispitivanih, ima svoje posebnosti i goli statistički pokazatelji ne daju punu sliku stanja. U BiH građani svoju religijsku baštinu, ne nužno i osobni duhovni identitet, vezuju za sve javne segmente identiteta, pogotovo kolektivnih identiteta. Osim nekolicine postotaka nereligioznih, ogromna većina stanovništva Bosne i Hercegovine tek proživljava svoj prvi, istinski, nepatvoreni susret sa slobodnom religioznošću, religioznošću koja nije produkt režima, koja nije pod skutom carske, imperijalne sile, koja nije "opako sredstvo mrskih klasnih neprijatelja". Ta slobodna religioznost je neotkriveno more potencijala, kako duhovnih, tako i društvenih, pa i političkih, zašto ne. Razlika u odnosu na zemlje regije je jasna, ni u jednoj susjednoj zemlji ne postoje ozbiljne društvene napetosti koje uključuju religiju kao važan segment kolektivnih identiteta, religiju ponekad kao žrtvu, ponekad kao motivaciju, kao što je to slučaj u Bosni i Hercegovini. Stoga sam spreman zaključiti da u Europi, a malogdje još u svijetu, uz Izrael i Palestinu, religija igra tako važnu ulogu u društvenim odnosima kao što je slučaj u Bosni i Hercegovini, smatra Marko-Antonio Brkić, direktor Inter-religijskog Instituta u BiH.
U slučaju BiH, visok stepen javno iskazane religioznosti objašnjava se i činjenicom da je poslednjih 20 godina na sceni prisutan proces etničke homogenizacije uz često poistovjećivanje religijske i nacionalne pripadnosti.
-Rekao bih da je građankama i građanima BiH važnije “pripadanje” od same religije i izražavanja religijskih osećanja. Potreba za “pripadanjem” zamagljuje zaista stvaran odnos bh. građana i građanki prema religiji. Pomalo iznenađuje visok procenat kosovskih Albanaca koji su religiji dali visok značaj, znajući da kod Albanaca religijski identitet nije priman, i u odnosu na nacionalni potpuno je irelavantan i nevažan. No, Kosovo je specifičan kontekst, i ovakvo izjašnjavanje Kosovara tumačim kao jedan od rezultata “islamofobične” manije koja je kreirana 90-ih u Beograda spram svih koju jesu ili nisu nužno vernici a nominalno pripadaju narodima koji u sebi imaju islamsku tradiciju , stav je koji zastupa Davor Marko, analitičar medija i religije.

Podjednako religiozni i mladi i stari
Podjela bh. društva na ruralno i urbano, mlade i stare, obrazovane i neobrazovane, kada je riječ o važnosti religije za pojedinca nema bitnu ulogu. Kako pokazuju rezultati Gallupovog istraživanje, religija je podjednako bitna i mladim između 15 i 24 godine (70,4 posto) kao i sredovječnoj populaciji između 40 i 54 godine (79,1 posto).
Ni stepen obrazovanje ne igra bitnu ulogu jer je je religija važna u njihovom svakodnevnom životu i za 70,7 posto visokobrazovanih građana. dok su jako male razlike između onih koji žive na selu (74 posto) ili u velikim gradovima (68,3 posto).
Osim odgovora da im je religija bitan dio njihovog svakodnevnog života čak 51,1 posto ispitanika iz BiH potvrdilo je da je u poslednjih sedam dana učestvovala u nekom vidu vjerske službe, što je najveći procenat među zemljama regije. Puno manje revnosni u obavljanju vjerskih dužnosti bile su naše komšije. U Hrvatskoj je taj procenat iznosio 37,2 posto a u Srbiji tek 25 posto ispitanika.

-Učešće u vjerskim obredima ljudima daje osjećaj pripadnosti, a to je nešto što nedostaje u društvu kakvo je naše koje ima, osim porodice i vjerske zajednice, izrazito nizak društveni kapital i alternativni oblik društvenog umrežavanja, kaže Muhamed Jusić.
Brojka o redovnom posjećivanju bogomolja i učešću u vjerskim obredima dovodi u pitanje iskrenost ispitanika kod davanja odgovora.

Nevidljivi vjernici
-Nisam siguran ni da su ovi statistički pokazatelji pouzdani. Ukoliko bismo se vodili ovim rezultatima, to bi značilo da je u prošlih tjedan dana dva milijuna ljudi posjetilo neki vjerski objekt uz određeni vjerski obred. Ne mislim da je takvo nešto moguće. Ipak, iz svakodnevnog iskustva, iz razgovora s religijskim službenicima, jasno je da je obredna religioznost u Bosni i Hercegovini dosta življa nego u susjednim zemljama. Razlozi su brojni. Od istinske vlastite duhovnosti koja predstavlja duhovnu hranu mnogim vjernicima diljem Bosne i Hercegovine, pa do običajnih gesti, gdje su crkve i džamije u nekim selima i naseljima najvažnije, ako ne i jedine socijalne institucije gdje se ljudi sreću ili kojima se obraćaju. Najbolji primjer su povratnička naselja, gdje se u mnogima život vrti i događa oko lokalnog svećenika ili imama, crkve ili džamije. Ja bih htio vjerovati da je visok postotak obredne religioznosti u Bosni i Hercegovini znak duhovne gladi i obraćanja Bogu, a ne socijalno poželjno ponašanje koje pojedinci koriste kako bi zadovoljili isključivo osobne potrebe, ili ne daj Bože, ciljeve svoje stranke, kaže Mario-Antonio Brkić.
Drugo pitanje koje se nameće je motiv za redovne odlaske u crkvu ili džamiju, da li je u pitanju samo zadovoljenje vlastitih duhovnih potreba ili je riječ o običnim, ovozemaljskim motivima vezanim za napredovanje u poslovnoj ili političkoj karijeri .

Važno je biti viđen
-Ovo je isti slučaj i sa rezultatima koje je dalo istraživanje o političkim elitama, koje je vodio profesor Nerzuk Ćurak, sa grupom svojih mladih saradnika iz Sarajeva i Banja Luke. Od 22 intervjuisana politička lidera u BiH, tek ih je 13 ili 59,1 posto reklo da je religiozno, ali zato na drugo pitanje, koliko često posećuju crkve ili džamiju, niko nije rekao da to ne čini. Čak 40,9 posto to čini makar jednom sedmično, po devet posto jednom mesečno ili za verske praznike, dok 41 posto to radi vrlo retko, ali ne kaže da ne ide. Neophodno je ovde istražite ne samo učešće i to izraziti procentima, već same motive učešća kako bi mogli iskreno i precizno reći, eto toliko je ljudi religiozno i zaista ide jer veruje, toliko ide da bi bilo u komunikaciji sa svojim istomišljenicima, toliko ide da bi saslušalo svog lidera, onoliko ih je bilo jer je bilo važno da ga vide, naglašava Davor Marko.
I ovdje se pokazalo da praktično nema razlike među ispitanicima koji žive na selima ili u velikim gradovima, između mladih i starijih, između onih sa mo sa osnovnom školom i onih sa fakultetskom diplomom.
U odmjeravanju snaga između religije, medija i politike, barem kada je riječ o povjerenju koje u njih imaju građani BiH, vjeska zajednice izašle su kao pobjednik.
Više se vjeruje vjerskim zajednicama nego medijima i političarima
Veliko povjerenje u vjerske zajednice kao instituciju, ima 27,5 posto građana BiH, u medije 7,8 posto dok veliko povjerenje u političke stranke ima tek 1,6 posto građana. Stoga ne ćudi da se političari na sve načine trude pridobiti naklonost vjerskih zajednica i njihovih lidera kojima njihovi birači očigledno vjeruju puno više.
-Za razliku od političkih partija, pa i sudija i policijskih činovnika, crkvene organizacije o kojima govorimo su dugotrajnije, nesmenjive i neupitne. Sve tri religijske tradicije koje dominiraju u BiH ne dozvoljavaju da se u pitanje dovedu istine koje njihovi dužnosnici propagiraju, pa bile one i nisko-političke prirode, smatra Davor Marko.

Za veće povjerenje koje vjerske zajednice u odnosu na političare imaju među običnim smrtnicima dobrim dijelom je zaslužna činjenica da su vjerski službenici sa njima svaki dan a političari u najboljem slučaju jednom u četiri godine.

-Mislim da značajnu ulogu igra činjenica što su za razliku od većine državnih i nevladinih organizacija i institucija, vjerske zajednice često jedine organizovane institucije u velikom dijelu BiH. Tako ćete ako odete u neko od, recimo, bošnjačkih povratničkih naselja u zabačenim dijelovima BiH naići na situaciju u kojoj je IZ jedina organizovana institucija koja se, na ovaj ili onaj način, brine o tim ljudima. Zato smo često svjedoci kako „iz džamije“ polaze akcije koje su usmjerene ne samo na poboljšanje vjerskog života nego i opće uslove života. Nisu rijetki slučajevi da se tu pokreću akcije za asfaltiranje puteva, izgradnju mostova i slično. Istovremeno, većina političkih partija se među tim ljudima pojavljuje samo pred izbore. Istovremeno, predstavnike svih silnih NGO- a većina ljudi u BiH može vidjeti samo na TV ekranima, kako izmišljaju toplu vodu i po pravilu rješavaju one probleme za koje su donatori spremni izdvojiti sredstva. A i kad ih “rješavaju“ sve se svede na pompozne tribine, diskusije, javna zagovaranja, od kojih najčešće korist imaju samo organizatori i stalni predavači i eksperti, objašnjenje je Muhameda Jusića.
Za razliku od političara čiji je autoritet, najblaže rečeno upitan, s obzirom da se na ovim prostorima politika nikada nije smatrala časnim i poštenim zanimanjem, vjerske zajednice imaju mnogo duži “minuli rad”, što im u čima građana daje i veći kredibilitet i autoritet.
-Nije teško proniknuti u razloge ovakvog izjašnjavanja građana Bosne i Hercegovine. U svim zemljama regije Jugoistoka Europe, gotovo bez izuzetka, građani najviše povjerenja imaju ili barem tako iskazuju, u crkve i vjerske zajednice. Razlog je jednostavan i trostruk. Prvo, povijesno-tradicijski gledano, crkve i vjerske zajednice su najstarije ustanove i organizacije u svim zajednicama i baštine najduže duhovno pamćenje, stoljećima je religijski establishment bio najobrazovaniji i najpozvaniji segment u svakoj zajednici, pa otud taj, rekao bih, naslijeđeni autoritet koji se teško gasi. Drugo, socio-ekonomski gledano, crkve i vjerske zajednice su za veliku većinu ljudi, pogotovo religioznih, institucije stabilnih pozicija i s osjećajem za potrebe, pogotovo onih najugroženijih. Primjerice kroz karitativna i dobrotvorna društva koja djeluju u sklopu crkava i vjerskih zajednica ili u tijesnoj suradnji s njima. Treće, usko politički gledano, religijski poglavari nisu osobe koje će biti pozvane na političku odgovornost zbog bilo kakve krize, zbog bilo kakve pojave, zbog bilo kakve njihove izjave, i njihov politički integritet nije predmet svakodnevne kritike prosječne osobe. Međutim, uz sve ovo čini mi se da je prisutna i jedna duhovna dimenzija. Naime, ljudi možda podsvjesno imaju povjerenja ili strahopoštovanja, u Onostranost, čiji su izaslanici na Zemlji upravo religijski lideri. Kod nas u Bosni i Hercegovini se nije dogodila raščlamba religioznosti na njezine dvije ključne sastavnice: izvanjsku, pojavnu i unutarnju, dubinsku religioznost. Uvjeren sam da je kronični nedostatak autentično življene religioznosti i duhovnosti pridonio umnogome okoštalim pristupom bavljenja religijom, kaže Mario-Antonio Brkić.
(zurnal.info)

Intervju sa urednikom Islamic Arts magazina- Preporod

Na ovom blogu sam već pisao o pokretanju e-magazin Islamic Arts. Ovim povodom sam sa urednikom Kenanom Šurkovićem za Preporod napravio kratak intervju koji je sada objavljen na stranici Preporoda pod naslovom U BiH pokrenut prvi u svijetu specijalizovan magazin o islamskoj umjetnosti )
Evo i teksta:

Za pokretanje bilo kakvog časopisa, pa makar on bio samo u online izdanju, u ovoj recesivnoj godini i u ovakvoj zemlji treba puno više od puke hrabrosti. Ako se taj magazin usto bavi jednom „društveno nepopularnom“ oblašću kakva je kultura i to jednom njenom specijalističkom tematikom kakva je „islamska umjetnost“, onda ljudi koji su se upustili u takvu avanturu moraju biti jedni od onih rijetkih entuzijasta koji su još uvijek spremni nešto raditi iz ličnog uvjerenja, a ne puke želje za brzim profitom. U ovom slučaju radi se o jednom takvom mladom bračnom paru, Elviri Bojadžić i Kenanu Šurkoviću koji su zahvaljujući nevjerovatnom entuzijazmu i ljubavi prema umjetnosti pokrenuli e- magazin Islamic Arts. Elvira je inače profesionalna grafička dizajnerka i članica ULUPUBiH, a Kenan čovjek koji se 15 godina bavi izučavanjem islamske umjetnosti i koji je o tome napisao nekoliko stručnih knjiga. Njih dvoje su prema vlastitom priznanju, čitav projekat pripremali već dvije godine, a prvi broj na bosanskom i engleskom jeziku je ovih dana dostupan na stranici http://www.islamicartsmagazine.com/.

Ovim povodom Preporod je razgovarao sa urednikom Šurkovićem o ovom za BiH, muslimane i sve ljubitelje umjetnosti vrijednom projektu.

Preporod: Otkud hrabrost da se u godini recesije i u društvu koje, najblaže rečeno, nema sluha za umjetnost i kulturu pokreće jedan časopis kao što je Islamic Arts?

Šurković: Na ideju za ovaj projekat došli smo prije dvije godine i on se postupno razvijao. Kad nešto volite i tome posvetite svoj život onda vam uz Božiju pomoć ne manjka hrabrosti. Likovna umjetnost, sa kojom se mi bavimo, a pogotovo islamska umjetnost, nikad nije imala veliki krug ljubitelja, kao što je to slučaj sa nekim drugim umjetnostima, poput muzike. Razlog tome je što je ovakva vrsta umjetnosti, sama po sebi, elitistička i veoma zahtjevna. Kod nas je vizuelna kultura na veoma niskom nivou, pa smo danas došli u situaciju da ljude moramo učiti šta je to lijepo, a pogotovo šta je to lijepo sa aspekta islamske umjetnosti. Kompletan ovaj projekat jeste rizičan, ali vjerujem da će uz Božiju pomoć pronaći put do šire čitalačke publike.

Preporod: Ko radi na ovom projektu?

Šurković: Idejni pokretači smo ja i moja supruga Elvira Bojadžić. Imamo i nekoliko saradnika u svijetu, ali i ovdje u Bosni. Uglavnom se radi o veoma kompetentnim ljudima kada je u pitanju islamska umjetnost.

Preporod: Šta možemo očekivati od sadržaja u vašem magazinu?

Šurković: Obuhvatili smo sve ono što se podrazumijeva pod vizuelnom umjetnošću. Konkretno, predstavljamo različite forme islamske umjetnosti, od arhitekture i kaligrafije, preko iluminacije, ebrua, slikarstva i različitih vrsta zanata, pa sve do dizajna. Obrađujemo teme kako iz historije islamske umjetnosti, tako i ono što je danas aktuelno na tom polju. Također, objavljivat ćemo intervjue sa umjetnicima, predstavljati muzeje kao i reportaže iz gradova.

Preporod: Već petnaest godina izučavate islamsku umjetnost. Napisali ste nekoliko knjiga na tu temu. Posvećuje li se u našoj javnosti, bez obzira stručnoj ili ne, dovoljno pažnje ovom fenomenu?

Šurković: Islamska umjetnost je preko 450 godina bila najdominantniji vid umjetnosti u Bosni, ali i na čitavom Balkanu. Njena dominacija je trajala od 15. pa sve do početka 20. stoljeća. U tom periodu neki od najvećih „osmanskih“ umjetnika bili su Bošnjaci. Nivo kvaliteta, recimo, kaligrafije, u Bosni je ostao veoma visok sve do 20. st. Prošlo stoljeće se svelo, nažalost, na samo nekoliko imena. Danas postoje određeni napori da se islamska umjetnost u Bosni ponovo revitalizira i da joj se daju neki novi oblici, sukladno sa današnjim vremenom. Danas ima nekoliko veoma istaknutih naših kaligrafa koji rade na toj afirmaciji. Nedavno je osnovano i Udruženje umjetnika „Elif“ koje ciljano radi na promociji islamske umjetnosti.

Preporod: U vrijeme kada se o islamu sve češće piše isključivo iz političko- sigurnosnog ugla, smatrate li da će i na koji način ovaj vaš projekt doprinijeti prezentaciji islama u jednom drugačijem svjetlu?

Šurković: Nadam se da hoće. Islamska umjetnost je veoma cijenjena u nekim intelektualnim krugovima na Zapadu i tamo je njena snaga odavno prepoznata. Kako god, islamska umjetnost je dio islamskog sistema življenja, ona definira estetski ukus muslimana, a na taj način formira mišljenje pojedinca i zajednice o nekim veoma važnim stvarima. Možda će neki zlonamjernici i u tome vidjeti opasnost, međutim, njena je ljepota tako snažna da može širiti samo ideju dobra.

Preporod: Nosi li ovaj vaš magazin kakvu poruku i muslimanima?

Šurković: Magazin na neki način govori o slavi i snazi islamske umjetnosti u prošlosti, ali i mogućnostima koje ona ima danas. S obzirom da islamska umjetnost svoju snagu i inspiraciju crpi iz vjere, ona je sama po sebi uvijek aktuelna, svježa, prodorna i može ponuditi veoma mnogo.

Preporod: Može li se u dogledno vrijeme očekivati i printano izdanje Islamic Arts magazina?

Šurković: Za sada o tome ne razmišljamo, ne samo zbog troškova već i zbog ostalih poteškoća koje za sobom donosi printano izdanje. Na ovaj način možemo biti čitani u cijelom svijetu, pogotovo što izlazimo i na engleskom jeziku. Internet magazini postaju sve popularniji. Koliko je meni poznato, mi smo prvi web magazin o islamskoj umjetnosti na svijetu.
Razgovarao: Muhamed Jusić (Preporod)