Moj intervju za agenciju Anadolija na makedonskom jeziku

„Без Турција нема решение за сириската криза"

„Жално е тоа што Европа и современиот свет ги забележаа бегалците дури тогаш кога дојдоа на нивните врати. Уште пожално е тие во бегалците, а не во оние што ги направиле бегалци, да гледаат опасност за себе“, вели аналитичарот Јусиќ

СКОПЈЕ (АА) - Адмир Фазлагиќ

Босанскo-херцеговскиот политички аналитичар и експерт за Блискиот Исток, Мухамед Јусиќ, вели дека без Турција нема решение за сириската криза.

Во разговор за Anadolu Agency (AA), Јусиќ ја објаснува кризата на Блискиот Исток, со акцент на сириската криза, како и можноста за евентуални решенија. Јусиќ потсетува на фактот дека сегашните судири во Сирија започнаа како мирни демонстрации на граѓаните, не само во Сирија, туку во целиот арапски свет, преку кои се бараа повеќе слобода, демократски избори и човекови права.

Според него, сирискиот народ бараше рамноправна поделба на привилегиите на позициите во власта и во војската, поради тоа што, како што вели, беше фаворизирана една група, односно едно семејство.

„На почетокот, демонстрантите воопшто не бараа режимот на Башар ал-Асад да си замине од власта, туку бараа само поголеми слободи и права. По бруталниот одговор дојде до ескалација на судирите“, вели Јусиќ, истакнувајќи дека режимот на Сирија на овие демонстрации одговори со невидена бруталност.

Тој посочува: „На почетокот, демонстрантите воопшто не бараа режимот на Башар ал-Асад да замине од власта, туку бараа само поголеми слободи и права. По бруталниот одговор, дојде до ескалација на судирите“.

Јусиќ вели дека меѓународната заедница на почетокот ги игнорираше случувањата во Сирија и на ваков начин се создаде простор за терористичките групи што сакаа да ја „киднапираат“ сириската револуција. Според Јусиќ, ескалацијата на немирите во Сирија дојде откако режимот ослободи 41 осуден екстремист, кои имаа историја на насилство од верски побуди. Јусиќ понатаму потсетува дека овие лица беа ставени во затвор кога Иран ја презеде контролата над Ирак, откако Американците почнаа да се повлекуваат.

„Тие луѓе беа пуштени на слобода. Тоа се денешните команданти на Ел-Нусра и ДЕАШ. Тоа не се случи, онака, случајно. Тие требаше да послужат, пред сѐ, за да ја убијат сета сериозна, здрава опозиција во рамките на Сирија, да ја компромитираат однатре и на светската јавност да ѝ претстават дека оние што се бунтуваат против Башар се само екстремисти“, додава Јусиќ. Според мислењето на аналитичарот Јусиќ, режимот на Асад во голема мера успеал во тоа. Тој вели дека денеска речиси нема Слободна сириска армија.

„Можам слободно да кажам дека сириската револуција е ‘киднапирана’ од луѓе од целиот свет, кои дојдоа со некакви планови што немаат врска со она со што сириските луѓе, жени и младите излегоа на улиците“, смета Јусиќ.

- Судирот меѓу Саудиска Арабија и Иран се пресели во Сирија

Јусиќ нагласува дека со одолговлекувањето на сирискиот конфликт, регионалните и меѓународните сили нашле простор на некој начин да се вклучат во сирискиот судир заради своите лични интереси, и смета дека овој долготраен судир што владее меѓу Саудиска Арабија и Иран се преселил во Сирија.

Како што вели Јусиќ, се создаде ситуација во која почна да се подгрева дотогаш непостоечкиот сунитско-шиитски судир, при што шиитите чии припадници се воениот естаблишмент и економската елита, почнаа да се однесуваат како непријатели на сирискиот народ поради неговата припадност.

Наведувајќи дека во светската јавност преовладува впечатокот дека во Сирија има меѓумуслимански конфликт, Јусиќ вели: „Тие две сили успеја да го прикажат судирот како внатрешен муслимански судир. Иако судирот е повеќе поврзан со интересите на нафтените лоби групи, со тоа каде ќе одат гасоводите и нафтоводите, сега за светската јавност тој се доживува како меѓумуслиманска нетрпеливост и вера која има внатрешен конфликт“.

- Потребно е да се договорат регионалните и глобалните сили

Во однос на можните сценарија за расплет на човечката трагедија во Сирија, Јусиќ е со став дека сѐ додека не се договорат светските и регионалните сили што се присутни во Сирија, таму нема да има мир. Според Јусиќ, терористичките напади и бранот на мигрантите произлегоа како резултат на фактот што Европа ја игнорираше кризата во Сирија.

„Жално е тоа што Европа и современиот свет ги забележаа бегалците дури тогаш кога дојдоа на нивните врати. Уште пожално е тие во бегалците, а не во оние што ги направиле бегалци, да гледаат опасност за себе“, додава Јусиќ. Зборувајќи и во врска со прашањето за странските борци, Јусиќ вели дека нема ниту еден поголем светски судир во кој не биле вклучени странски доброволци. Сепак, тој уверува дека во Сирија феноменот на странски борци има друг тренд и заднина.

„Прашањето на Сирија има врска со грабнувањето на револуцијата. Има и добронамерни луѓе што одлучиле да помогнат во проектот којшто му нанел повеќе зло на сирискиот народ, отколку што му донел добро. Се зборува дека во Сирија има десетици илјади странски борци. Речиси нема држава од која нема претставници во таа војна. Второ, постои пишана трага за една расправа што се водеше меѓу Ал-Каеда и ДЕАШ во фазата на создавање на ДЕАШ. Во оние моменти кога почнал да се насетува тој раздор и пред да биде прогласен хилафет (калифат) и Исламска држава, интерните преписки укажуваат на тоа дека идеолозите на Ал-Каеда ги предупредувале идеолозите на ДЕАШ дека постои план, таканаречен ‘гнездо на оси’, кој е развиен во некои центри на моќ. Овој план оди кон тоа некаде – а во овој случај Сирија и Ирак се покажаа како плодно подрачје – да се создаде еден простор каде што насилните милитанти што имаат таков светоглед, од целиот свет би се собрале, би дошле и со нив да се реши далеку од очите на јавноста, далеку од меѓународните правила и од државните законодавства. Тие од Ал-Каеда ги предупредувале овие од ДЕАШ доколку тргнат со креирање на државна територија, дека влегуваат во замка што 'некоја мистериозна светска сила' ја осмислила.

- „Колку Гватанама треба да се отворат?"

Јусиќ стравува од последиците на влијанието на терористичката организација ДЕАШ, истакнувајќи дека светот стана глобално село. Тој уверува дека доколку на Блискиот Исток има безбедносни проблеми, ниту останатиот дел од светот не може да остане безбеден и мирен.

Јусиќ истакнува дека Гвантанамо беше голем проблем за американската администрација: „Колку Гвантанама треба да се отворат за да се реши проблемот на ДЕАШ? Што ќе биде со тие луѓе? Тие теми не смееме сѐ уште да ги поставиме. Плаши тоа што постојат обиди тие работи да се решат далеку од очите на јавноста, а она од што јас се плашам е дека секогаш кога такво нешто се случувало, последиците ги чувствуваме во идните 50 години“.

- Без Турција, нема решение за сириската криза

Објаснувајќи ги можните сценарија за решавање на долгогодишниот сириски конфликт, аналитичарот Јусиќ истакнува дека без Турција, нема решение за кризата во Сирија. Тој потсетува на фактот дека Турција во многу случаи била оставена сама да се бори со многубројните безбедносни проблеми.

„Сите сили што се наоѓаат на теренот на Сирија се далеку од Сирија на овој или на оној начин. Секој момент можат да ги повлечат своите авиони, да престанат да ги финансираат тие фракции на теренот. Турција нема таков луксуз. Сѐ што се случува, се случува во нејзиниот двор“, смета Јусиќ.

Според него, некоректно е тоа што товарот на бегалскиот бран и на сето останато од страна на сојузниците на Турција е оставен само на Турција.

„На некој начин, тоа се гледа и од изјавите на турските лидери. Тие се почувствуваа оставени во едно многу критично време да се носат со тој проблем. Без поддршка во бегалската криза, не беа подготвени да ја поддржат Турција финансиски и без некои противуслуги да ги згрижат бегалците. За другите безбедосни предизвици знаеме дека Турција предлагаше навреме и да се воведе забрана за летање и безбедносна зона во Сирија, но знаеме дека биле одбиени дури и од самите сојузници на Турција“, вели Јусиќ.

Тој нагласи дека Турција во иднина би можела да одигра многу конструктивна улога во решавањето на сирискиот проблем. Јусиќ смета дека во овој момент единствена здрава алтернатива што се нуди во Сирија се оние што на некој начин ги собира и ги претставува Турција во преговорите, но и на теренот.

Koji su stvarni ciljevi turske intervencije u Siriji?

Tursku su igre oko Sirije izgleda dovele u poziciju da se direktno mora uvući u tamošnji haos.

Sad kada ISIL slabi svi se počinju pitati kako će taj prostor izgledati nakon što ta paradržava prestane postojati [EPA]

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Turska se direktno uključila u rat u Siriji. Desilo se ono što je Ankara dugo pokušavala izbjeći.

Turska se od eskalacije sukoba u Siriji pokušavala sačuvati od samostalnog direktnog angažmana u Siriji i sukoba sa Islamskom državom Irak i Levant (ISIL).

Željeli su da i njihovi saveznici iz NATO-a ponesu dio tog tereta koji bi prevazilazio samo povremene zračne udare.

Turci su osjetili da ih saveznici ostavljaju na cjedilu i da ih žele uvući u sukob u kojem bi iskrvarili i koji bi možda destabilizovao Tursku i zasigurno je oslabio. Sada je ta faza, izgleda, gotova.

U ranim jutarnjim satima, 24. avgusta, samo nekoliko sati nakon što je američki potpredsjednik Joe Biden posjetio Ankaru, turska avijacija je počela sa žestokim bombardovanjem položaja pripadnika organizacije ISIL u pograničnom gradu Jarablus.

U izvještajima koji nisu ni demantovani ni potvrđeni, iako je ovo jako bitan dio slagalice, navodi se da su u tim napadima učestvovali i američki avioni.

Dva sata kasnije, u šest ujutro, 1.500 pripadnika Slobodne Sirijske Vojske (FSA) koji su prebačeni preko turske teritorije do grada Karkams prešli su granicu i napali položaje ISIL-a. Njih su pratili turski tenkovi i specijalne jedinice pješadije.

Trebamo se prisjetiti da je zahlađenje unutar NATO saveza, a prije svega na relaciji Turska - SAD uslijedilo kao posljedica nespremnosti zapadnih saveznika da podrže tursku viziju rješenja sirijskog problema koja je podrazumijevala formiranje sigurne zone u sirijskoj teritoriji uz tursku granicu i uvođenje zone zabrane letenja.

Od tada se mnogo šta promijenilo. Rusija se direktno uključila u sukob u korist predsjednika Bashara al-Assada, a u Turskoj je propao pokušaj državnog udara.

Tursko-američki odnosi su u ozbiljnoj krizi i zato je bitno da li će i u kojoj mjeri SAD stati uz zvaničnu Ankaru, odnosno da li su njihovi avioni bili podrška turskoj vojsci.

Prava meta operacije

Kako god, Turska više nije mogla čekati. Organizacija ISIL u Iraku i Siriji postaje sve slabija i ubrzano gubi teritoriju.

Ta organizacija je sada poput Osmanskog carstva nekad, bolesnik čiju smrt svi iščekuju i gledaju da za sebe pridobiju što više od onoga što će iza njega ostati.

I u Iraku i u Siriji je pravi rat među rivalskim političkim, etničkim i sektaškim vojskama i paravojskama, ko će više oteti od ISIL-a i pripojiti svojoj zoni utjecaja i nekim novim političkim entitetima u nastajanju.

Neke kurdske vojne i političke frakcije, prije svega one povezane sa Radničkom partijom Kurdistana (PKK) koju Turska smatra terorističkom organizacijom, za sada su se pokazale kao najuspješnije u ovoj igri.

Tursko ostajanje postrani bi značilo ostavljanje prostora Narodnim jedinicama za zaštitu (YPG) povezanim sa PKK-om da u Siriji prošire i ojačaju kontrolu nad ne samo većinski kurdskim područjima u kojima su već proglasili autonomiju prizivajući neku vrstu federalizacije buduće Sirije.

Turska ne može i ne želi da dozvoli stvaranje jednog takvog entiteta. Zato, iako su napadi prije svega usmjereni protiv ISIL-a, prava meta su ustvari sa PKK-om povezane vojne i političke strukture u Siriji.

Glasnogovornik turskog predsjednika Ibrahim Kalin je na svom zvaničnom Twitter profilu to i potvrdio kada je napisao kako je „cilj operacija u Jarablusu uklanjanje terorističkih organizacija sa turske granice, uključujući ISIL i YPG“.

Kurdski politički i vojni entitet

Izvor iz Ankare koji je govorio za portal Al-Monitor pod uslovom anonimnosti je rekao kako se znalo da se ISIL već dvije sedmice povlači iz Jarablusa.

Istovremeno YPG se pripremao da preuzme grad. Prema ovom izvoru prava meta napada nije ISIL nego pokušaj da se spriječi kurdska dominacija na sjeveru Sirije.

Kurdske trupe povezane sa organizacijom PKK kontrolišu tri odvojena područja u sjevernoj Siriji uz tursku granicu. Ankara se plaši da će ukoliko kurdski borci nakon povlačenja ISIL-a zauzmu teritorije na zapadnoj obali Eufrata biti u stanju da povežu te enklave i stvore jedan jedinstveni kurdski politički i vojni entitet koji bi se protezao uz tursku granicu.

Zato Turska traži da se Kurdske i druge vojne frakcije koje s njima blisko sarađuju povuku na istočnu obalu Eufrata. To je ustvari bila i jedna od glavnih tema tokom razgovora predsjednika Recepa Tayyipa Erdogana i potpredsjednika Bidena.

Za sada predstavnici YPG-a i njihove krovne političke organizacije u Siriji, Stranka demokratskog jedinstva (PYD) na čelu sa Salehom Muslimom, odbijaju da udovolje zahtjevima Ankare što može signalizirati predstojeći otvoreni sukob Turske i kurdskih paravojnih formacija na tlu Sirije.

Kako god, Tursku su igre oko Sirije izgleda dovele u poziciju da se direktno mora uvući u tamošnji haos. To vrlo lahko može biti još jedna zamka koju su globalni centri moći osmislili kako bi Tursku „ o sebi zabavili“ i tako oslabili poziciju njima ne baš tako omiljenog predsjednika Erdogana.

Drugi scenario je da se radi o nekoj vrsti dogovora velikih sila da se krene ka konačnom rješenju sirijske krize i da je zbog toga Turska odlučila krenuti u jednu tako riskantnu operaciju.

Blaga reakcija Damaska

Zato je pravo pitanje da li Turska nakon intervencije u Jarablusu ima mapu puta za buduće poteze u Siriji i da li za to ima podršku Moskve i Washingtona.

Ne treba zaboraviti da se u diplomatskim i medijskim krugovima već neko vrijeme govori o tome kako Rusija i SAD vode razgovore o nekoj vrsti mirovnog dogovora po uzoru na onaj dejtonski, koji bi napravio politički okvir koji bi odražavao odnos snaga na terenu i za početak samo zaustavio rat.

Da li je ovo dio tog plana za rješenje sirijskog rata teško je znati, jer se u medije puštaju samo štura i od dubljeg značenja isprana saopćenja.

Ali to da je akcija počela nekoliko sati nakon posjete potpredsjednika Bidena i nakon što su Turska i Rusija izgladili svoje odnose nije zanemarljivo.

Isto tako nije nebitno da Damask, iako jeste protestvovao rekavši da sve operacije na sirijskoj teritoriji protiv ISIL-a moraju biti u koordinaciji s njima, nije ni izbliza reagovao oštro kao što se moglo očekivati.

Naravno, ne treba zanemariti ni to da je nekoliko dana ranije došlo do prvog otvorenog sukoba od početka rata između kurdskih trupa i režimskih snaga. A i nepotvrđene vijesti o tome da je izaslanik šefa turske obavještajne službe Hakan Fidan nedavno posjetio Damask sada imaju više smisla.

Vrlo lahko je moguće da je svima uključenim u dešavanja u Siriji počelo smetati to što Kurdi postaju prejaki. Dok su se borili protiv ISIL-a to nikome nije smetalo.

Sad kada ISIL slabi svi se počinju pitati kako će taj prostor izgledati nakon što ta paradržava prestane postojati. Da li je u tom smislu postignut dogovor ili nije - zvanične potvrde nema, ali će vijesti koje dolaze iz tog dijela svijeta vrlo brzo otkriti o čemu se radi.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Brojne prepreke turskom svrstavanju uz Rusiju i Iran

Pitanje Sirije prvi kamen spoticanja mogućem turskom svrstavanju u rusko-iranski blok [EPA]

Različiti interesi su toliko isprepleteni da svim ključnim igračima ne ostavljaju previše prostora za neke velike egzibicije.

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Nedavna posjeta turskog predsjednika Recepa Tayyipa Erdogana svom ruskom kolegi Vladimiru Putinu, koga naziva prijateljem, nije došla kao iznenađenje. Svima je jasno od dana kada je oboren ruski avion da će do ovog dana doći. Pitanje je tada bilo samo kolika će šteta ekonomijama obje države i njihovoj političkoj poziciji na međunarodnom planu biti nanesena dok dva "gorda lidera" ne nađu načina da se pomire, a da obojica sačuvaju svoje dostojanstvo i prestiž.

E sada, da li je ova posjeta dokaz velike prekretnice u međunarodnim odnosima kao što možemo pročitati u nekim svjetskim i regionalnim medijima, drugo je pitanje. Odnosno, da li će sada Turska iz zapadnog, euroatlantskog bloka preći u euroazijski, rusko-iransko-kineski blok u nastajanju? Za sada za nešto ovakvo nema dovoljno kvalitetnih indicija. To ne znači da se nešto slično ne može desiti, ali je to odluka koja bi pomjerila globalni odnos snaga i imala dalekosežne posljedice koje bi sada bilo preteško i zamisliti. Ako se to desi to će biti daleko očitije i sigurno neće biti suptilno. Sada je takve zaključke prerano i neutemeljeno donositi.

Ekonomske veze

Ono što je izvjesno u ovom trenutku jeste da će Rusija i Turska krenuti ka postepenom poboljšanju bilateralnih odnosa, a prije svega onih ekonomskih. To je u interesu obje države.  Prema pisanju Vladimira Mihejeva sa portala Russia Beyond The Headlines, međunarodnog medijskog  projekta Moskve kojeg sponzorira Rossiyskaya Gazeta, ekonomske veze Rusije i Turske su takve da obje zemlje trpe ako se u njih dira. Tako on piše:

"Saradnja u energetskom sektoru ima veliki značaj za obje zemlje (Turska je drugi po veličini kupac ruskog prirodnog plina, iza Njemačke), tako da razgovori o pitanjima iz ove oblasti nikada nisu prekidani i pored toga što je smanjena njihova učestalost i razina na kome su vođeni. Nadalje, poslovni krugovi obiju strana doprinijeli su da se ne otkazuju dogovoreni angažmani. I u vrijeme otvorenog sukoba Ankare i Moskve, ruska državna korporacija za nuklearnu energiju 'Rosatom' pobijedila je na tenderu za izgradnju nuklearne elektrane u mjestu Akuju u provinciji Mersin i svakako joj nije u interesu da ovaj posao propadne. Ruski plinski gigant 'Gazprom' planirao je izgradnju plinovoda Turski tok kojim bi se prirodni plin transportirao do evropskih potrošača cjevovodom po dnu Crnog mora i preko europskog dijela Turske.

Pored toga, najveća ruska banka Sberbank u Turskoj ima svoju filijalu DenizBank, jer želi uspostaviti čvrsto uporište na ovom unosnom tržištu gdje očekuje i dodatne prihode, pošto je proteklih godina gotovo 3,5 miliona ruskih turista redovno dolazilo na tursku obalu. Ne smije se zaboraviti ni da najveća ruska privatna naftna kompanija Lukoil posjeduje brojne benzinske stanice duž glavnih autocesta u Turskoj i namjerava dalje razvijati svoje poslovanje u ovoj zemlji.

Slična situacija je i u turskim kompanijama kao što su Enka, Vestel, Beko, Sisecam, Garanti Bankası, Pegas i druge koje su prisutne na ruskom tržištu. Turski građevinari ugovorili su poslove u Rusiji vrijedne više od 10 milijardi dolara što je iznos koji se nipošto ne može zanemariti", piše Mihejev.

Obostrani dobitak

Zato, za početak, trebat će vremena i vremena da se odnosi Rusije i Turske vrate na nivo od prije incidenta sa obaranjem aviona u novembru prošle godine. I u tom smislu obje države mogu biti samo na dobitku.

To je za sada izvjesno, sve ostalo je nagađanje. Treba imati na umu i da je taj visoki stepen ekonomske, političke pa i vojne saradnje Turska imala sa Rusijom i da to tada nije bio problem za njeno članstvo u NATO-u ili pokušaje pridruživanja EU. Zašto bi to sada bio problem, trebaju odgovoriti oni koji u ovome vide neki veliki globalni preokret.  I sa Iranom je Turska imala odlične i jako čudne poslovne odnose i u vrijeme sankcija. To je bila javna tajna koju su svi iz poslovnog svijeta koji su pokušali nešto prodati ili naplatiti iz Irana znali. Ako to tada nije bio problem, zašto bi bio danas kada su sankcije Iranu ukinute.

Tim povodom je turski ministar vanjskih poslova Mevlut Cavusoglu kazao kako odluka o jačanju saradnje s Rusijom u odbrambenoj industriji nije usmjerena protiv NATO-a. A i iz NATO-a su ranije saopštili kako se članstvo Turske u NATO-u "ne dovodi u pitanje“, nakon propalog puča...

Udaljavanje od SAD-a i EU-a

Ipak, to što tog prelaska Turske iz jednog bloka u drugi za sada nema, ne znači da ga ne može i neće biti. Nakon neuspješnog državnog udara i sve većeg udaljavanja od Amerike i EU, Turska se sve više nalazi u poziciji da mora propitivati svoju regionalnu i globalnu poziciju. U prvoj fazi jačanje, ili bolje rečeno obnavljanje odnosa sa Rusijom, pa možda i sa Iranom, čiji šef diplomatije je također u ključnom trenutku došao u posjetu zvaničnoj Ankari, može poslužiti kao još jedna vrsta pritiska na zapadne saveznike da zahtjeve Turske počnu ozbiljnije uzimati u obzir. To i ništa više.

Ali ako se odnosi nastave pogoršavati, u svijetu kakav je sada ništa više nije nemoguće. Samo što će to biti jedna sasvim druga priča, od ovoga što imamo sada.

Kamen spoticanja

Eventualno intenzivnije tursko svrstavanje uz Rusiju i Iran u međunarodnim odnosima imalo bi  brojne prepreke i ne bi išlo tako lahko.

Prvi kamen spoticanja bi sigurno bila Sirija. Pozicije Turske, zaljevskih zemalja i Zapada sa jedne strane i Rusije i Irana sa druge strane su toliko udaljene da bez ozbiljnog popuštanja jedne strane ne može biti kompromisa. Promjena pozicije prema režimu Bashara al-Asada bi bila ne samo udar na Erdoganov kredibilitet nego bi značilo i odustajanje Ankare od podrške arapskim sunitima, pa i tamošnjim Turkmenima, čijim zaštitnicima se predstavljala. To bi u sunitskom svijetu bilo ravno izdaji, a Erdogan brižno gradi svoj imidž globalnog zaštitnika muslimana, prije svega onih sunitskih.

I Putin bi morao žrtvovati svoje veze koje je izgradio sa nekim sirijskim kurdskim vojnim i političkim frakcijama koje su u sukobu sa Ankarom. Zato nema govora o prelasku Turske u rusko-iranski blok dok se ne nađe neka vrsta izlazne strategije za Siriju. Ne treba zaboraviti da bi takvo približavanje značilo i raskid tzv. sunitske antiterorističke koalicije koju je Turska sa Saudijskom Arabijom i drugim zaljevskim zemljama pompezno osnovala u aprilu ove godine.

Moguće posljedice

Ali i kada se nisu slagali oko Sirije i kada su bili na suprotstavljenim stranama ratujući preko proksija odnosi Turske i Rusija, pa i Irana, su bili dobri. Zašto to ne bi opet bilo tako?

I na kraju tačno je da Turska ima ekonomske interese u očuvanju dobrih odnosa sa Rusijom i Iranom, ali ako bi odlučila ozbiljno okrenuti leđa Zapadu šteta, ekonomska i politička, po Tursku bi bila daleko veća od one koju je pretrpjela tokom zahlađivanja odnosa sa Moskvom.

Zato je rano govoriti o nekim ozbiljnijim pregrupisavanjima na međunarodnoj političkoj sceni. Jednostavno, različiti interesi su toliko isprepleteni da svim ključnim igračima ne ostavljaju previše prostora za neke velike egzibicije, a sukob Turske i Rusije je to samo potvrdio.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Komentar za Dnevni avaz na dešavanju u Felludži

Fallujah: Mjesto brutalnih osveta

Opravdani su strahovi da će i ova nova bitka za Falluju, bez obzira na njen ishod, biti najpogubnija za civile [AP - Arhiva]

Nakon niza terorističkih napada oružane grupe Islamska država Irak i Levant u Bagdadu, lideri šiitskih milicija obećali da će se osvetiti u Falluji.

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Na prilazima iračkoj Falluji gomilaju se snage koje bi trebale ovaj grad preuzeti od ISIL-a. Civili koji nisu uspjeli da izbjegnu iz grada i njegove okolice su već dvije godine taoci terorističke organizacije koja ih koristi kao žive štitove i ne dozvoljava im da napuste grad i bjesomučnog granatiranja vladinih snaga i brojnih šiitskih paravojnih formacija.

Grad se sistematski izgladnjuje, a rijetki izvještaji koji prođu ISIL-ovu blokadu, ali i blokadu vlade u Bagdadu, govore o jednoj od najgorih humanitarnih katastrofa u tom ionako brutalnom ratu. Bilo je pokušaja da se tamošnjem stanovništvu dostavi makar minimum humanitarne pomoći, o tome se jednom prilikom čak raspravljalo i u iračkom parlamentu, ali od toga ništa skoro nije realizovano.

Sada su opravdani strahovi da će i ova nova bitka za Falluju, bez obzira na njen ishod, biti najpogubnija za civile. Posebno su naglašeni strahovi od sektaške odmazde i promjene etničke i vjerske strukture stanovništva. Postoje opravdani strahovi da će paravojne šiitske formacije koje čine okosnicu trupa koje se spremaju napasti ovaj većinski sunitski grad iskoristiti borbu protiv ISIL-a kako bi promijenili demografsku sliku regije.

Ispolitiziran sunitsko-šiitski sukob

Desi li se to, ne samo da će to biti jedan od najstravičnijih zločina u novijoj krvavoj historiji Iraka, nego će političke implikacije takvog razvoja događaja biti dugoročne. Obistinit će se strahovi da će se ISIL iskoristiti kako bi se promijenila etnička i vjerska struktura kako Iraka tako i susjedne Sirije u korist proiranske šiitske i alevitske populacije. To će samo produbiti ionako isforsiran i ispolitiziran sunitsko-šiitski sukob. Već odavno se zna da se ta slika u Bagdadu odavno narušila na štetu sunita i sada se govori o tome kako se etničkim čišćenjem pokušava stvoriti sigurnosni prsten oko Bagdada kojim bi se suniti i fizički potisnuli od centra odlučivanja i dodatno marginalizirali u budućem Iraku.

Zato je bitna činjenica da su u borbe uključene i vojne formacije sunitskih arapskih plemena (ar. `ašair), iako je upitno koliki je njihov stvarni broj i još bitnije koliki je njihov utjecaj te da li će oni uspjeti spriječiti eventualne slučajeve odmazde i progona na sektaškoj osnovi.

Falluja, koja je udaljena svega 70 kilometara od glavnog grada Iraka, ima ne samo stratešku važnost nego i simbolični značaj. Taj grad je kroz svoju historiju bio simbol iračkog, tačnije arapsko-sunitskog otpora bilo kakvoj okupaciji. O gradu i njegovim stanovnicima su se u modernoj arapskoj historiji ispleli mitovi još kada su 1941. postali glavnim uporištem borbe protiv britanskog kolonijalizma.

Sjetićemo se da se Falluja prva usprotivila američkoj okupaciji nakon pada režima Sadama Huseina.  Svi se sjećaju brutalnih snimaka četvorice američkih plaćenika iz privatne sigurnosne agencije Blackwater koji su ubijeni iz zasjede a onda su pobunjenici njihova tijela vukli autima i objesili na gradskom mostu. Ti snimci su bili prekretnica koji su nakon snimka američkog trijumfa, rušenja kipa Sadama Huseina i njegovog hapšenja prvi put pokazali da slika o saveznicima kao oslobodiocima Iračana nije stvarna.

Od tada je već Falluja postala grad nad kojim su se svi svetili. Godine 2004, američka je vojska u dva navrata vodila krvavu bitku za kontrolu nad  gradom. Već tada je velik dio grada u potpunosti uništen, i ustvari nikada nije obnovljen. U borbama u Falluji poginula je trećina od ukupno 4.486 američkih vojnih žrtava, a militanti su konačno potisnuti tek 2006. godine kombinacijom konstantnog povećanja broja američkih i iračkih vojnika i pregovorima sa sunitskim vođama kojima je obećano sudjelovanje u budućoj vladi i druge povlastice.

Ta bitka za kontrolu nad Falluju, pod američkim kodnim nazivom operacija Fantomski bijes (engl. Operation Phantom Fury) bila je zajednička američko-iračka ofanziva protiv a američka vojska će je kasnije okarakterisati kao „jednu od najtežih urbanih borbi u kojima su američki marinci sudelovali još od bitke za grad Huế u Vijetnamu 1968".

Tada su se sunitska plemena pobunila protiv tadašneg ogranka Al Kaide kojeg je u Iraku osnovao Abu Musab al-Zarqawi i koja je postala preteča budućeg ISIL-a. Oni su tada osjetili da je i Al Kaida u Iraku i Šamu, kako su se tada zvali preotela njihovu borbu protiv američke okupacije.

Sunitsko nezadovoljstvo

Civilne žrtve ni tada kao ni danas niko nije brojao. Licitiralo se ciframa od 20.000 do 50.000 poginulih.

Falluja je prva pala pod kontrolu ISIL-a, daleko prije samog Mosula i drugih iračkih gradova. Ustvari, bolje bi bilo reći da je ISIL vješto iskoristio nezadovoljstvo sunitskih plemena i drugih stanovnika Falluje marginalizacijom i progonima kojima su bili izloženi od prošiitskog režima tadašnjeg premijera Nuri Kamal al-Malikija. Oni su vješto iskoristili to sunitsko nezadovoljstvo i brutalno se obračunali sa vojnicima plemena tzv. Sahavat koji su bili ostavljeni od Amerikanaca i vlade u Iraku koja nakon američkog povlačenja nije održala svoje obećanje.

Danas umjesto da se traga za inkluzivnim iračkim rješenjem koje bi istinski osiguralo interese arapskih sunita čini se da se sprema samo još jedna osveta nad Fallujom, tačnije samim gradom i njegovim preostalim stanovnicima. Nakon niza terorističkih napada u Bagdadu za koje je odgovornost preuzeo ISIL, lideri šiitskih milicija su već svojim sljedbenicima obećali da će se „osvetiti u Falluji“.

Ne treba zapostaviti ni činjenicu da ofanziva dolazi baš sada kada vlada pokušava skrenuti pažnju sa sve masovnijih okupljanja demonstranata u samom Bagdadu koji već dva puta ulaze u Zelenu zonu i vladine institucije. Taj narodni pokret koji se zvanično bori protiv korupcije vladajuće elite predvodi šiitski klerik i disident Muqtadā al-Sadr koji ima vlastitu političku agendu i prijeti da preuzme politički primat od vladajuće šiitske političke postavke. Zato je sada zvaničnom Bagdadu potrebna hitna vojna pobjeda i vjerovatno se o cijeni neće govoriti.

Gerilske tehnike ratovanja

Istovremeno nakon što je izgubila Ramadi, Fallujah je za ISIL najvažnije uporište u Anbaru, najvećoj iračkoj pokrajini, i oni ga neće predati bez ozbiljnog otpora.  U subotu 21.5.2016, proISIL-ovi sajtovi su objavili audio-snimak s novom porukom glasnogovornika ISIL-a Abu Muhammada al Adnanija u kojoj se uz poznate propagandne poruke i pseudoteološke argumente može razumjeti kako on priprema svoje sljedbenike i simpatizere na moguće nove gubitke teritorije i prelazak na gerilske tehnike ratovanja.

Indikativno je i to da se ISIL ponovo vratio audio-porukama što je dokaz da se njegovo vodstvo nalazi pod ozbiljnim pritiskom i da su odustali od video uradaka, a kamoli od spektakularnih vojnih parada i javnih govora njihovih lidera.

Sve ovo ukazuje na to da se sprema još jedna brutalna bitka s velikim gubicima naročito među civilima. Ta bitka će ispisati samo još jednu krvavu stranicu u debeloj knjizi stradanja ovog grada kojem je historija namijenila ulogu grada na kojem se vi svete i dokazuju svoje junaštvo.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Odluka je sada u rukama velikih igrača

Piše: Muhamed Jusić (Magazin Start BiH)

Bilo kakve kopnene operacije u Siriji će dovesti do "potpunog, dugog rata", upozorio je ruski premijer Dmitrij Medvedev. Ruski premijer je ranije istakao kako su odnosi Rusije i Zapada odveli svijet u novi hladni rat, govoreći o tenzijama zbog krize u Ukrajini i rata u Siriji.

"Sve što je ostalo je neprijateljska politika NATO-a prema Rusiji. Može to i jasnije: nalazimo se u novom hladnom ratu”, kazao je Medvedev na Konferenciji o sigurnosti održanoj u Minhenu.

Podsjetio je i kako njegovu zemlju "skoro svaki dan optužuju da prijeti NATO-u, Europi, Sjedinjenim Američkim Državama ili drugim zemljama".

"Politika NATO-a prema Rusiji je ostala neprijateljska. Nekad se pitam: jesmo li u 2016. ili 1962. godini", dodao je.

Ova apokaliptična izjava je došla uporedo sa viješću kako su velike sile u petak (12.2.2016.)  u Minhenu dogovorile privremeni prekid borbi u Siriji. Pošteno.

Jedini sigurni gubitnik

Nakon propalih pregovora u Ženevi između opozcije i režima Bashara Al Asada i njihovih globalniih sponzora, bilo je vrijeme da se svjetski moćnici otvoreno počnu dogovarati o budućnosti Sirije bez Sirijaca.

Jer odavno je svima jasno da se Sirijci više ne pitaju o svojoj budućnosti. Samo eto, do ovog petka dvanaestog to niko nije htio otvoreno priznati. Sada jesu. To više nije sirijski rat. To je globalni rat za dominaciju velikih koji bi ponovo da kroje svijet po nekim novim odnosima moći. Odluka je sada u rukama globalnih igrača, koji jednu ili drugu stranu pritišću prema vlastitim vizijama budućnosti regiona i svijeta. Kada bi režim u Damasku odlučio odustati od svoje dosadašnje politike i nekim čudom krenuti putem postizanja istinskog mira u Siriji, pitanje je da li bi imao slobodu da takvu stratešku odluku donese ako na to ne pristanu Rusi ili Iranci i ako njihovi interesi ne budu zagarantirani. Razjedinjena opozicija se mora povinovati volji donatora iz Arapskog zaljeva i zapadnih sila koji ih politički i vojno podržavaju. Volji sirijskog naroda sa početka revolucije tu nema više ni traga.

Jedini sigurni gubitnik u ovoj otetoj revoluciji je sirijski narod. Centar za politička istraživanja u Siriji je objavio izvještaj o bilansu stradanja i štete nastale tokom rata u ovoj bliskoistočnoj zemlji u kojem se navodi da je 12 posto stanovništva te zemlje poginulo ili ranjeno, a da se ratna šteta po ekonomiju zemlje procjenjuje na 255 milijardi dolara. U proteklih pet godina rata poginulo je 470.000, a ranjeno 1,9 miliona osoba. U Izvještaju Centra se također navodi da je prosječni životni vijek Sirijaca od prijeratnih 70, smanjen na 55,4 godine. Tokom rata u Siriji raseljeno je 45 posto stanovništva.  Četiri miliona Sirijaca izbjegli su iz zemlje, a šest miliona je raseljeno unutar njenih granica. Ali u ratu za globalnu dominaciju novih  imperijalnih sila ti ljudi i njihove sudbine su manje vrijedni od pijuna na šahovskoj ploči.

Zašto ih je medvejdev upozorio

Kada je Rusija odlučila da se direktno uključi u rat u Siriji, rekli su da je to kako bi se borili protiv ISIL-a. Od tada jedva da su koji projektil bacili na njihova uporišta. Sav fokus djelovanja ruske avijacije i njihovih vojnih savjetnika na terenu bio je usmjeren na slamanje tzv. umjerene sirijske opozicije režimu Bashara Al Asada. Od tada ISIL nije izgubio ni pedalj teritorija ali su zato snage lojalne režimu u Damasku presjekle glavne rute snabdijevanja pobunjenicima u Alepu (Halebu). U svojim napadima Rusi su ubili stotine civila.

Sada kada Turska i Saudijska Arabija najavljuju da bi se i one direktno mogle uključiti u borbu protiv ISIL-a, čak i trupama na terenu, postavlja se pitanje zašto ih je premijer Dmitrij Medvedev onako oštro upozorio da to ne čine. Zar im cilj nije isti, uništenje Bagdadijevog kvazihilafeta? Naravno da nije, znaju i oni da će ovi ako pošalju svoje trupe na teren ratovati protiv kurdskih trupa povezanih sa terorističkom PKK i protiv Al Asadovog režima. ISIL nikome nije problem. Oni vode svoje ratove za dominaciju vjerujući kako je ovaj paradržavni entitet osuđen na propast. Dok oni to čine i međusobno se slabe ISIL privlači nove dobrovoljce i odgaja novu generaciju fanatičnih ratnika, razvija nova oružja, pa čak prema provjerenim obavješajnim izvorima i ona hemijska i biološka, i što je najbitnije slobodno trgujući naftom, historijskim artifaktima i čim sve ne sa svima koji navodno protiv njih ratuju.  

Zato niko prijetnje novim svjetskim ratom još ne shvata ozbiljno. Za sada su svi veliki svjetski igrači spremni ratovati za svoje ciljeve do posljednjeg Sirijca. Ali ni to neće moći trajati dovijeka.

Stvarni dometi saudijske antiterorističke koalicije

Ako bi koalicija uspjela uspostaviti ravnotežu između dva bloka i konsolidirati sunitsko-arapski politički blok i to bi za neke bio uspjeh.

Uz Saudijsku Arabiju u koaliciji su još 34 zemlje [EPA]

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Saudijski princ i ministar odbrane Mohammad bin Salman al Saud iznenadio je mnoge najavom formiranja islamske antiterorističke vojne koalicije. Princ Muhamed  koji je između ostalog i zamjenik prijestolonasljednika Kraljevine i za mnoge novo lice vladajuće porodice, i koji, bez sumnje, uživa povjerenje svoga oca, kralja Selmana, u utorak 15.12.2015. u Rijadu je izjavio kako su lideri 34 zemlje sa većinskim muslimanskim stanovništvom odlučile formirati vojnu alijansu za borbu protiv terorizma i ekstremizma u svijetu.

Uz Saudijsku Arabiju, članice ove koalicije su, redoslijedom objavljenim u službenom saopćenju: Jordan, Ujedinjeni Arapski Emirati, Pakistan, Bahrein, Bangladeš, Benin, Turska, Čad, Togo, Tunis, Džibuti, Senegal, Sudan, Sierra Leone, Somalija, Gabon, Gvineja, Palestina, Komori, Katar, Obala Slonovače, Kuvajt, Liban, Libija, Maldivi, Mali, Malezija, Egipat, Maroko, Mauritanija, Niger, Nigerija i Jemen.

Iako se o potrebi jedne ovakve koalicije govori već odavno, naročito u kontekstu potrage za načinima na koji bi se mogla poraziti tzv. Islamska država u Iraku i Siriji, mogima je zapalo za oko to što osnivanje koalicije nije obznanjeno na višem nivou ili barem uz prisustvo svih ministara odbrane članica. Zato se mnogi pitaju - kakvi su stvarni dometi, pa i koliki je stepen ozbiljnosti u čitavoj ovoj inicijativi.

Pritisak iz Washingtona

Zasada je najavljeno formiranje operativnog centra u Rijadu, odakle će „podržavati i koordinirati vojne akcije čiji je cilj zaštita islamskog naroda od svih terorističkih grupa“. Saudijski ministar vanjskih poslova Adel al-Jubeir najavio je da će članice nove Islamske vojne koalicije za borbu protiv terorizma međusobno razmjenjivati informacije, osiguravati vojnu opremu i obučavati vojnike te rasporediti svoje trupe ukoliko sa za tim ukaže potreba. Ustvari, ovo će biti pravo mjerilo efikasnosti koalicije u brobi prsotiv ISIL-a.

Svima je jasno da se samoproglašeni hilafet ne može poraziti samo zračnim napadima, a jedine trupe na terenu su one kurdskih frakcija, prošiitske vojne frakcije pod kontrolom Irana ili, pak, ostaci zvaničnih vojnih trupa režima u Damasku i Bagdadu. Suniti osim oslabljene i razjedinjene opozicije u Siriji nemaju svoje trupe na terenu. Zato se iz Washingtona i drugih zapadnih centara moći već dugo pritišću, prije svega, susjedne muslimanske zemlje da se kopnenim trupama uključe u borbu protiv ISIL-a.

Pitanje je sada, kako bi se takve snage, ukoliko bi i došlo do njihovog formiranja, mogle angažovati na teritoriji Sirije i Iraka. To pitanje je postalo još kompleksnije nakon uključivanja Rusije u sukob i nakon iračkog zahtjeva pred Savjetom bezbjednosti da Turska povuče svoje trupe koje su raspoređene u iračkom Kurdistanu gdje pomažu lokalnim gerilcima koji se bore protiv ISIL-a. Zato ne čudi što je formiranje kolacije otvorilo više pitanja nego što ih je riješilo.

Neka od tih otvorenih pitanja je i zašto u koaliciju nije uključen Irak (za Siriju i Iran je jasno), koji je većinski muslimanska zemlja i čiju vladu u Bagdadu Rijad priznaje kao legitimnu. Ipak, na teritoriji Iraka vodi se možda i najteža borba protiv ISIL-a. Svi znaju odgovor, a taj odgovor sluti da bi koalicija mogla samo još više produbiti sukobe u muslimanskom svijetu jer je se doživljava kao isključivo sunitsku.

Bagdad je već odavno pod direktnim utjecajem, da ne kažemo kontrolom, Irana i zato imaju pravo oni koji novu antiterorističku koaliciju doživljavaju kao pokušaj uspostave protuteže iranskom utjecaju u muslimanskom svijetu koji preko prošiitskih političkih i pravojnih formacija već upravlja sa četiri glavna arapska grada i to Bagdadom, Damaskom, Sanom i Bejrutom.

Sumnje u odlučnost koalicije

Ako bi koalicija uspjela uspostaviti ravnotežu između dva bloka i barem konsolidovati sunitsko-arapski politički blok i to bi za neke bio uspjeh. Brojna žarišta su eskalirala u tom dijelu svijeta zbog sukoba koji se vodio upravo između različitih opcija unutar, uslovno rečeno, sunitsko-arapskog političkog bloka. Barem da Saudijska Arabija i Emirati, na jednoj strani, i Turska i Katar, na drugoj strani, kroz ovu koaliciju prevaziđu svoje nesuglasice bio bi to korak naprijed ili barem rješenje jedne nepoznate u ionako komplikovanoj jednačini.

Ništa manje nejasnoća nije ostalo ni oko toga ko će biti meta tog rata. Princ Mohammad je precizirao da borba neće biti usmjerena samo protiv grupe Islamska država Irak i Levant (ISIL) već i protiv ostalih terorističkih grupa. Znamo da Saudijska Arabija ima svoju listu terorističkih organizacija na kojoj su, između ostalog, i „organizacije koje promovišu ateizam“ (arapski: ilahad ili bezbožništvio) i, recimo, Muslimanska braća sa svim svojim ogranicima. Znači li to da je ova koalicija i sa svim tim organizacijama od sada u ratu?

Ili još plastičniji primjer: Liban je na listi zemalja koje je Saudija objavila da su članice koalicije. U Libanu je prošiitski Hezbollah dio vlasti, parlamentarna stranka, a odnedavno je proglašena terorističkom organizacijom u Saudijskoj Arabiji.

Sumnje u odlučnost koalicije su produbljene nakon što su neki zvaničnici iz zemalja članica izašli u javnost sa izjavama kako su za svoje „članstvo u koaliciji čuli iz medija. Tako su svjetski regionalni mediji prenijeli izjavu pakistanskog ministra vanjskih poslova Aizaza Chaudarya u kojoj se navodi kako ga „niko od predstavnika saudijskih vlasti nije ni kontaktirao, a kamoli pitao za članstvo“. Dodao je da ambasada ove zemlje u Rijadu istražuje okolnosti ove, kako je on nazvao, lažne dojave. Malezijske vlasti također su primile ovu vijest sa iznenađenjem.

Avanturistički duh u vanjskoj politici

"Ranije je bilo priče o zajedničkoj saradnji na polju suzbijanja ekstremizma i terorizma, ali nije bilo riječi o bilo kakvom vojnom savezu", rekao je Hishammuddin Hussein, ministar vanjskih poslova ove azijske zemlje. Slična reakcija je zabilježena i u Libanu i u nekim drugim državama „članicama“.

Ovo svakako ne ulijeva nadu, ali ne bi trebalo proći dugo pa da se uvjerimo da li će i kakve rezultate dati ova inicijativa. Neće biti dobro, ako se ispostave tačnim tvrdnje nekih poznavalaca prilika na saudijskom dvoru, prema kojima je princ Muhamed samoinicijativno obznanio koaliciju kako bi ojačao svoju poziciju u sukobima koji traju unutar vladajuće porodice. Nije tajna da, upravo ovaj najmlađi ministar odbrane na svijetu, ima ambicije da postane kralj, sada je drugi u redu za prijesto, što mnogi iz starije generacije prinčeva osporavaju, kao i njegov avanturistički duh u vanjskoj politici.

Šta god bilo, od koalicije najbitnija je makar deklarativna poruka da su muslimanske zemlje shvatile opasnost koju terorizam predstavlja za njihove narode, pa će valjda jednog dana iznaći i načine da se tom zlu suprotstave. Da li se to može desiti prije nego se ta ista društva suoče s uzrocima koji rađaju nestabilnost i terorizam i da li je dovoljna saglasnost vladajućih elita oko toga, teško je reći.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Oni nisu pali s neba

Rijetke su individualne priče o njihovoj patnji i onome od čega bježe i kroz šta su prošli [EPA]

Na Zapadu se o onome što izbjeglice tjera u bijeg ne govori jer bi se razotkrila sramna šutnja i ignorisanje njihove patnje daleko od obala i granica Evrope.

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Izgleda da je Evropa izbjeglice iz Sirije i Iraka od kojih su mnogi svoje kuće napustili prije tri godine primijetila tek kad su došli na njene granice. Tek i površna analiza svjetskih, a naročito evropskih medija, pokazuje kako je najveće pitanje čitave krize postalo ono o načinu na koji će evropska birokratija reagovati na ovu humanitarnu katastrofu i koje će političke opcije ojačati svoju izbornu bazu.

O tome ko su muškarci, žene i djeca koji hiljade kilometara prelaze pješice da bi se domogli bogatih evropskih država spremnih da ih prihvate, niko ni riječi.

Rijetke su individualne priče o njihovoj patnji i onome od čega bježe i kroz šta su prošli. O njima se govori samo kao o brojevima i to pomaže da ih se dodatno dehumanizira. Izuzetak su tek dvije stravične slike, ili snimke, koje su tek nakratko potresle uspavani i uljuljani „civilizirani svijet“; one trogodišnjeg utopljenog Aylana Kurdija na turskoj plaži  i snimke na kojoj neka tamo ksenofobična nazovi novinarka udara djecu izbjeglice u Mađarskoj i podapinje nogu čovjeku koji u naručju nosi dijete.

Ali izbjeglice nisu pale s neba, iako nam se na osnovu pisanja globalnih medija čini da jesu. Na Zapadu se o onome što izbjeglice tjera u bijeg ne govori jer bi se razotkrila sramna šutnja i ignorisanje njihove patnje daleko od obala i granica Evrope. A ako bi se baš udubili u korijene problema i sukoba uvidjeli bismo da mnogi centri moći sa tog istog Zapada, ali ne samo oni, imaju svoje prste upetljane u sve od čega ovi jadnici danas bježe. I ne samo to nego je broj primljenih izbjeglica obrnuto proporcionalan njihovoj umiješanosti u sukobe u Siriji i Iraku.

Nastavak „ratnih napora“

Zemlje koje najviše oružja, novca i vojnih savjetnika šalju na jednu, drugu ili ko zna koju zaraćenu stranu u Siriji, pa i Iraku, skoro da na svojoj teritoriji nemaju niti jedne izbjeglice.

Ako ih i pomažu kao što to čine neke bogate zaljevske zemlje onda je to novcem i daleko od vlastitih granica i to se može razumjeti samo kao nastavak „ratnih napora“.

Bolesno je slušati apologete režima koji „skupoćom u Zaljevu“ opravdavaju činjenicu da nijedan izbjeglica nije dobio utočište u tim zemljama, istim onim koje su vodile svoje vlastite proksi-ratove kako protiv pro-iranskog režima u Damasku tako i protiv opozicionih skupina povezanih sa Muslimanskom braćom ili militantnim ekstremistima koji nisu bili po njihovoj volji.

Teško je provjeriti koliko je istine u tvrdnjama osnivača WikiLeaksa Juliana Assangea koje je iznio u svojoj novoj knjizi "The WikiLeaks Files" a prema kojima su Sjedinjene Američke Države planirale svrgnuti vladu Sirije mnogo prije početka pobune 2011. godine.

U intervjuu za Russia Today Assange je predstavio poglavlje o Siriji, koje se bavi događajima iz 2006. godine i telegramom koji je poslao tadašnji američki ambasador u Damasku William Robak, a odnosi se na plan za svrgavanje režima predsjednika Bashara al-Assada u Siriji.

"Plan je bio da se koristi veliki broj različitih faktora za stvaranje paranoje unutar sirijske vlade, putem pretjerivanja i straha od državnog udara", rekao je tim povodom Assange, a prenijele svjetske agencije. Dodao je da je najozbiljniji dio plana bio podsticanje tenzija između šiita i sunita.

Konkretno, to je značilo da se šire lažne glasine kako Iran pokušava preobratiti sunite, kao i da se radi sa Saudijskom Arabijom i Egiptom kako bi se stvorila percepcija koja će otežati utjecaj Irana, kao i utjecaj sirijske vlade na stanovništvo.

Teško da će se u skorijoj budućnosti doznati prava istina o tome šta se sve dešavalo i šta se dešava u i oko tog dijela svijeta, i kakvu su ulogu imali mnogi svjetski i regionalni centri moći ali je valjda i pticama na grani jasno da ISIL-a i Al Qaide nije bilo u Iraku ni Siriji dok im neokonzervativci iz administracije Georga Busha, uz svestranu pomoć svog evropskog saveznika oličenog u vladi britanskog premijera Tonya Blera,  nisu odlučili na tenkovima izvesti demokratiju.

To je otvorilo prostor za destabilizaciju Iraka, a zatim i Sirije. Taj vakuum su iskoristili nasilni ekstremisti iz čitavog svijeta koji su se u početku uz podršku vlasti u Damasku i Teheranu borili protiv Amerikanaca da bi se nakon što su se ovi povukli okrenuli protiv svojih dojučerašnjih taktičkih saveznika.

Dok su ubijali Amerikance podržavali su ih iz Irana i Sirije preko čije teritorije su slobodno putovali, kada su počeli ratovati protiv prošiitskih režima u tim istim zemljama počeli su ih kao borce za demokratiju podržavati iz Amerike i sa Zapada. Sada svi peru ruke od njih i koriste ih kao opravdanje za vlastite ratove i borbu za prevlast u regionu. Zato se danas nikako ne mogu amnestirati od odgovornosti svi oni koji su na bilo koji način učestvovali u ovoj avanturi Busha Mlađeg.

Kako zaustaviti rat

Ali ni Assangovi današnji pokrovitelji i zaštitnici iz Kremlja se ne mogu pohvaliti svojom ulogom u Siriji. Bez njihove podrške davno kompromitovanom i u jednom trenutku skoro svrgnutom režimu Bashara al-Assada on ne bi nastavio ubijati civile bojnim otrovima i buradima napunjenim eksploziovm. Teško da bi se bez te podrške na koju je Bashar mogao uvijek računati mirne demonstracije Sirijaca na koje je režim uzvratio nezapamćenom brutalnošću eskalirale u otvoreni rat. I danas Rusija dajući podršku takvom režimu zarad vlastitih geopolitičkih interesa samo produbljuje sukob. To nas je sa posljednim raspoređivanjem ruskih vojnika i vojnih savjetnika i navodno građenje baza u Siriji dovelo na ivicu otvorenog sukoba koji sve više liči Vijetnamu gdje su Amerikanici i Rusi već jednom preko svojih zastupnika odmjeravali snage.

Dobro bi bilo upitati i druge Basharove saveznike iz Teherana šta su oni učinili za sirijske izbjeglice i koliko su ih, ako su ovi upošte spremni bježati u zemlju koja bezrezervno podržava režim koji od godinama nemilosrdno ubija i progoni, primili. Lista svih onih koji su na jedan ili dugi način, manje ili više, učestvovali u progonu Sirijaca bi se odužila i svi oni snose odgovornost za sve što se dešava.

Zato pravo pitanje danas treba biti ne kako zaustaviti izbjeglice nego kako zaustaviti rat od kojeg bježe i kako natjerati svjetske moćnike da Sirijce ne koriste kao topničko meso u svojim globalnim igrama moći. Najlakše je iživljavati se na onima koji spašavajući gole živote odluče da ne žele više biti dio tih zakulisanih igara.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Ko sve napada Tursku?

Svaki od ovih terorističkih entiteta je na osnovu svoga dosadašnjeg „borbenog puta“ pokazao zastrašujući stepen brutalnosti i spremnosti da se prolije krv nedužnih ljudi.

Turci biraju svoje bitke i saveznike ali u toj igri rizikuju ne puno nego sve, piše autor [EPA]

Piše: Muhamed Jusić (Al Jazeera)

Turska je ovih dana postala meta intenzivnih terorističkih napada koje izvode tri organizacije: tzv. Islamska država (ISIS), kurdska marksistička PKK i ultraljevičarska organizacija Revolucionarna narodna oslobodilačka fronta (DHKP-C).

Svaki od ovih terorističkih entiteta je na osnovu svoga dosadašnjeg „borbenog puta“ pokazao zastrašujući stepen brutalnosti i spremnosti da se prolije krv nedužnih ljudi. Ove organizacije nemaju ništa što ih spaja, DHKP-C koristi svaku priliku da se distancira od PKK, osim zajedničkog cilja da destabilizuju Tursku.

Svaka od njh pojedinačno je dovoljan problem za svaku državu ma kako ona uređena bila, pa i čitavu međunarodnu zajednicu, i zato je veliko pitanje kako će se Turska uz sve druge izazove, od nestabilnog okruženja do astronomskih cifara izbjeglica iz Sirije, ali i Iraka, o kojma brine na svojoj teritoriji, nositi s ovim problemom. Kriza oko formiranja vlasti i priča o mogućim novim izborima u Turskoj je sada u potpuno novom svjetlu. Ni ekonomskog napretka, glavnog aduta AKP partije na svim izborima, ni jače međunarodne uloge Republike ne može biti ako u pitanje dođe sigurnost i mir u državi.

Napadi koji ne iznenađuju

Posljednji val terorističkih napada u Turskoj nije nikakvo čudo; nije to ništa što se nije moglo očekivati ili čak predvidjeti. Veće je čudo kako je Turska posljednjih godina uspjela osigurati bilo kakvu stabilnost s obzirom na sve što se dešava u njenom okruženju. Pitanje je sada kako će se zvanična Ankara nositi sa svakom od ovih opasnosti pojedinačno.

Vlada u Ankari je činila što je mogla kako bi osigurala da se sukobi iz Sirije i Iraka ne preliju na njenu teritoriju, barem koliko je to duže moguće. Oni to smatraju svojim uspjehom, kao i principijelan stav da se sukob u Siriji ne može svesti na problem ISIS-a, nego da se mora dogovoriti cjelovito rješenje ne samo sirijskog nego i iračkog pitanja. Riješiti se ISIS-ove paradržavne tvorevine, a na njenom mjestu dobiti kurdsku državu u kojoj dominiraju terorističke marksističke organizacije, ili pak ponovo uspostavljeni brutalni režim Bashara Al-Asada, odnosno proiranske šiitske milicije koje bi dominirale većinski sunitskim pokrajinama Iraka i Sirije za Tursku jednostavno nije nikakvo rješenje.

Zato su oni od početka tražili da se prije nego što se krene u slamanje ISIS-a postigne dogovor o tome da na njegovo mjesto ne može doći režim u Damasku, da se uspostavi „no-fly zona“ nad Sirijom i sigurna zona uz granicu sa Turskom za izbjeglice.

Zabrana letenja nad Sirijom bi trebala zaštititi civile u gradovima koji su se oteli kontroli režima u Damasku od barbarskih napada njegove avijacije. Tampon-zona bi trebala ne samo smanjiti priliv izbjeglica u Tursku nego i osigurati da taj vakuum ne popune neke od vojnih i političkih organizacija koje predstavljaju opasnost po turski suverenitet. Ne treba podsjećati da članice anti-ISIS-ove koalicije nisu bile spremne ispuniti ove uslove, a Turci od njih nisu htjeli odustati i zato smo danas tu gdje jesmo.

Nakon što je ISIS izveo teroristički napad u turskom pograničnom gradiću nedaleko od Urfe, došlo je do dogovora  između Ankare i  Washingtona koji, čini se, idu u pravcu ispunjavanja nekih od ovih zahtjeva. Detalji naravno nisu poznati javnosti, ali se vidi da je američkoj vojsci dozvoljeno korištenje baze Indžirlik za napade na ISIS u koje je uključeno i tursko vazduhoplovstvo. Međutim, od početka je jasno da će Turska podjednako, ako ne i jače, djelovati i protiv PKK za koju se plaši da bi mogla profitirati od slabljenja ISIS-a.

Nasilni ljevičari

Turski nasilni ljevičari su priča za sebe i Turska se s tom vrstom opasnosti nosi već desetljećima. Oni jesu ozbiljna opasnost, ali se nikada nisu omasovili, a slabi su izgledi da bi se to moglo desiti danas.

Zato je, jasno je to svima, najveće pitanje za stabilnost Turske ono kurdsko. Jedino kurdski terorizam u ovoj fazi može dobiti značajnu podršku ukoliko se eskalacija nasilja nastavi i ako se mirovni proces pokopa. Ohrabruje činjenica da politički predstavnici Kurda u Turskoj kao i zvaničnici u Ankari ne odustaju od mirovnog procesa. Mediji izvještavaju da je situacija slična u kurdskim pokrajinama na jugu Turske, gdje je većina građana svjesna da eskalacija nasilja ne može donijeti nikakvo dobro. Dokaz za to imaju samo preko granice u susjednom Iraku i Siriji.

Ali ipak ima onih među Kurdima koji bi ohrabreni pobjedama nekih njihovih vojnih frakcija nad ISIS-om u Iraku i Siriji i podrškom međunarodne zajednice svima onima koji pokažu spremnost da se bore protiv boraca samoproglašenog halife da iskoriste taj momentum i borbu za nezavisnu kurdsku državu prenesu i na turske teritorije. To nas dovodi do jedne vrlo bitne činjenice o kojoj se u zapadnim medijima ne piše i koje rijetko čujemo u analizama dešavanja u tom dijelu svijeta, a koja nije nikakva tajna ili nepoznanica. Naime, Kurdi u regionu politički, vojno i ekonomski nisu jedinstven entitet.

Zato i kada govorimo o odnosima Turske i Kurda, a ovih dana i o terorističkim napadima Kurda u Turskoj, trebamo znati da Turska nije u ratu sa svim Kurdima nego sa jednom terorističkom organizacijom koju takvom smatra većina zemalja u svijetu. Naravno, mislimo na PKK (Kurdsku radničku partiju), marksističku grupu koja se od 1984. bori za kurdsku autonomiju, pa i nezavisnost, na jugoistočnoj Turskoj. Ova organizacija ima svoje baze na sjeveru Iraka, a prošle godine je postigla primirje sa Ankarom koje je ovih dana uzdrmano. Njihov lider je Abdullah Ocalan, poznat među Kurdima kao Apo (amidža), koji se u turskom zatvoru nalazi od 1999.

Ali pored ove skupine postoje i druge kurdske političke snage u regionu koje imaju drugačiju viziju rješavanja kurdskog pitanja i koje su međusobno politički i ideološki sukobljene.

Tako u iračkom Kurdistanu imamo KDP- Kurdsku demokratsku partiju koja je dominantna vojna i politička frakcija u ovoj autonomnoj iračkoj pokrajini. Ona je izdanak moćnog klana Barzanija koju predvodi predsjednik autonomne pokrajine Masoud Barzani. On je sin istaknutog borca otpora koji je predvodio borbu Kurda protiv Bagdada. KDP je prokapitalistička, prozapadna i vrlo bliska Turskoj.

Klan Talabani

Druga politička frakcija među iračkim Kurdima je izdanak klana Talabani. To je stranka PUK- Patriotska unija Kurdistana koju predvodi Jalal Talabani, donedavni predsjednik Iraka. Ova stranka je bliska Iranu, ali nije neprijateljski nastrojena ni prema zapadu.

U Siriji imamo PYD/YPG ili Democratic Union Party i njihovo vojno krilo Jedinice za zaštitu naroda koji su u sirijskom građanskom ratu postali strana u sukobu koja upravlja nekom vrstom paradržave na teritoriji koju kontroliše. Smatraju se bliskim, pa čak i podružnicom PKK iako su u zadnje vrijeme pokazali spremnost da sarađuju sa Turskom sa kojom sada dijele granične prijelaze. Ankara, vidjelo se to najbolje u borbama oko grada Kobanija/ Ajn Al Arab, nije bila spremna podržati YPG upravo zbog njihovih veza sa PKK, ali su dozvolili da kurdska vojska iz iračkog Kurdistana tzv. Peshmerge, pređu njihovu teritoriju i uključe se u borbe protiv ISIS-a

Ima tu i drugih kurdskih partija, pa čak i kurdskih jedinica koje se bore na strani ISIS-a, za koje nemamo vremena ali je zanimljivo kako se, prema priznanju veterana izvještavanja sa Bliskog istoka Richarda Spencera, u zapadnim medijima nije moglo o ovome govoriti, jer se na Kurde tipovalo kao na najbolje saveznike zapada koji su obespravljeni i koje treba pomoći bez obzira s kim se njihove političke elite poistovjećivale. Nakon pojavljivanja ISIS-a i nakon što su se kurdske frakcije i u Iraku i u Siriji pokazale kao najefikasnije u zaustavljanju njihovog širenja taj „zapadni daltonizam“ prema Kurdima se samo povećao, pa su kapitalističke prijestonice počele podržavati zaklete neprijatelje Zapada i kapitalizma.

Turci za razliku od političkog Zapada znaju puno više o tim podjelama i njima nije nebitno „koji Kurdi“ pobjeđuju ISIS i ko će popuniti vakuum koji bi nastao kada Al-Bagdadijeva paradržava više ne bude postojala.  Zato oni biraju svoje bitke i saveznike ali u toj igri rizikuju ne puno nego sve.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

The Guardina o našem istraživanju

Isis targets vulnerable Bosnia for recruitment and attack

High youth unemployment, ethnic tensions and political paralysis help jihadis lure young people to Syria and open up new terror front in heart of Europe

Julian Borger in Sarajevo

Islamic State has expanded its efforts to recruit fighters in Bosnia and incite terrorist attacks there, taking advantage of the world’s highest youth unemployment rate and chronic political paralysis.

The initiative, though small in scale, is causing alarm in western capitals, where diplomats fear that the mix of economic malaise and ethnic tensions represents fertile terrain for extremism, and that Europe could come to regret the failure to confront Bosnia’s profound structural problems in the two decades since the war.

Isis produced a new recruitment video this month, targeting the Balkans region and Bosnia and Herzegovina in particular. The 20-minute film, entitled Honour is in Jihad, features several Bosnian Isis fighters exhorting their fellow countrymen to join the battle in Syria or carry out opportunistic attacks on perceived enemies of Islam at home.

“If you can, put explosives under the cars, in their houses, all over them. If you can, take poison and put it in their drink or food. Make them die, make them die of poisoning, kill them wherever you are. In Bosnia, in Serbia, in Sandzak [a region in south-west Serbia]. You can do it,” one of the Bosnians, identified by a pseudonym, Salahuddin al-Bosni, implores the audience in Bosnian.

Returning foreign fighters pose a direct threat not only to the security of Bosnia and Herzegovina, but also the region

A newly published report on jihadism found: “Returning foreign fighters from Syria and Iraq – battle-hardened, skilled in handling arms and explosives, and ideologically radicalised – pose a direct threat not only to the security of Bosnia and Herzegovina, but also of the region and beyond.”

The report, The Lure of the Syrian War: The Foreign Fighters’ Bosnian Contingent, found that in 2013 and 2014, 156 Bosnian men and 36 women travelled to Syria, taking with them 25 children. Out of that number, 48 men and three women had returned by January of this year.

The authors, Sarajevo University associate political science professor Vlado Azinović and Islamic theologian and columnist Muhamed Jusić, found that Bosnia was ill-equipped to deal with the potential threat. It is a weak state, split by a 1995 peace agreement into two entities, a federation of Muslims (known as Bosniaks) and Croats, and a Serb republic. Furthermore the federation is divided into 10 cantons. Twenty-two police agencies operate in the country with overlapping jurisdictions and roles.

“Generally, there is a lack of coordination between local law-enforcement agencies on [foreign fighter-] related issues,” the report says, noting there is no single database on foreign fighters,and the existing data is “mostly scattered, often incomplete or disorganised”.

“This results in significant gaps in understanding and monitoring of the phenomenon,” it notes, adding that government “lacks a discernible strategy” to confront the looming problem.

“We are not doing anything. We are just observing,” Azinović said. 

Kristina Jozić, a spokeswoman for the Bosnian state investigation and protection agency (Sipa), responsible for internal security, said it would analyse the Isis video with a view to identifying Bosnians involved in criminal offences.

“The return of individuals participating in the armed conflict in Syria, fighting with Isis, is undoubtedly a security challenge and a threat, the extent of which is hard to determine at this time,” Jozić said. “Sipa constantly checks allegations of terrorist activities, whether it be on trips to foreign battlefields, financing, recruitment or other terror-related activities ... and will take the necessary action.”

According to diplomatic sources, the Sarajevo government is preparing a new counter-terrorism strategy, with greater emphasis on prevention and rehabilitation of returned fighters, and presented a draft to General John Allen, the US special envoy for countering Isis, when he visited Sarajevo on 8 June. 

Salafist communities operating outside the official mosques have sprung up in three districts, Gornja Maoča, Osve and Dubnica, and “pop-up” radical mosques, often funded from the Gulf, have appeared in Sarajevo, Zenica and Tuzla.

After three years of observing Bosnian jihadis, the authors place them in two broad categories: veterans who fought alongside mujahideen volunteers from the Arab world in the 1992-1995 Bosnian conflict, and young Bosnian men “driven mostly by adrenaline and a quest for self-validation, self-respect, group belonging, and purpose”. Almost a third of the Bosnian Isis recruits had criminal records.

Chronic deadlock between the rival entities has contributed to economic stagnation and a 63% unemployment rate among young Bosnians, the highest official rate in the world. Bosnian society, which the report says “is gradually losing the ability to manage itself”, is becoming a factor in the flow of Isis recruits.

Like most Isis videos, Honour is in Jihad supplies slickly edited, emotive images married to a seductive narrative. It paints an idyllic picture of insurgent life in Syria, with Bosnian, Kosovan and Albanian fighters walking off to battle like a smiling band of brothers while enjoying time with their families on their days off, complete with complimentary cars.

Isis has produced a stream of similar videos aimed at recruits from France, Somalia, Yemen, Libya and several other countries, each one tailored to local culture and history.

With the use of computer graphics, the film portrays the sweep of Balkan history as a prolonged expropriation of inherently “Muslim lands”, first by “crusaders”, then atheistic communists, and finally nationalists. The current Bosniak political leadership are painted as collaborators with the enemies of Islam “preparing you like sheep for the next genocide”.

With a dramatic skewing of history, the film credits the mujahideen brigade with “repelling the Serbs” in the Bosnian war, although in reality it had a limited impact on a small section of the frontline. Meanwhile it depicts the large-scale US-led air campaign against the Bosnian Serb military as incidental and somehow designed to prevent the rise of the Muslim faithful.

“The massacres will be repeated if Muslims don’t return to your religion,” an elderly jihadi, Abu Safiyah al-Bosni, declares in the film. He is believed to be a Muslim from Sandzak rcalled Abid Podbićanin, and was reported killed in Syria in March.

Salahuddin al-Bosni, who issued the calls for murder earlier in the video and is thought to be a Bosnian called Ines Midzic, apparently died in battle at about the same time. The Bosnian authorities believe another two participants in the film are also dead; another is seriously wounded.

Western government officials believe that the roughly 50 jihadis who have come back to Bosnia so far represent a manageable load for the Bosnian intelligence and security agencies, despite their many divisions and flaws. But they also worry that the scale of the problem could escalate dramatically given the parlous conditions of Bosnia’s economy and society.

In the only potential terrorist incident to cause casualties in Bosnia this year, a 24-year-old Bosniak man from the area around the Serb-run town of Zvornik, drove to its police station on April 27 and opened fire, killing one officer and injuring two others before being shot dead himself.

The gunman, Nerdin Ibrić, was found to have been a friend of a local man who had returned from Syria, but the extent to which he had come under jihadi influence is unclear. Official reports said Ibrić shouted “Allahu Akbar” as he launched his attack, but other accounts said he hurled curses at his targets. It also turned out that Ibrić’s father was among 750 Muslim men rounded up by Serb police and paramilitaries in June 1992, at the start of the war, and killed.

The nationalist Serb authorities reacted as if the shooting had been a major offensive. “This is the worst terrorism attack that could happen in the Serb Republic,” Dragan Lukač, the region’s interior minister, told local television, adding that it “could be the start of much worse events in Bosnia and Herzegovina”.

The Serb leadership used the shooting as a pretext for arresting large numbers of Bosniaks on their territory, and claimed it justified the creation of a new Serb special police squad. Western diplomats argued it was a reason for better coordination among the existing 22 police forces rather than for creating a new one.

SPECIJAL DNEVNOG LISTA : VETERANI SA STRANIH RATIŠTA MOGLI BI POSTATI NOVI LIDERI I DRUŠTVENI UZORI

Usprkos međunarodnom pritisku i prijetnji po unutrašnju sigurnost, u BiH se relativno kasno počela posvećivati ozbiljna pažnja pojavi odlazaka ljudi na strana ratišta. Prvi istraživački projekt posvećen tom problemu je studija objavljena nedavno u Sarajevu i rezultat je dvogodišnjeg istraživanja dr. sc. Vlade Azinovića, stručnjaka za terorizam i izvanrednog profesora na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu i Muhameda Jusića, islamskog teologa i publicista. Do istraživanja za studiju objavljenu pod nazivom “Zov rata u Siriji i bosanskohercegovački kontigent stranih boraca” autori su došli kroz uvid u otvorene i povjerljive izvore i kroz seriju razgovora s osobama koje po prirodi posla prate ovu pojavu ili su na takvom položaju da raspolažu važnim saznanjima o njoj.

Poginulo najmanje 26 osoba iz BiH

Iako je stvaran broj osoba iz BiH i iz drugih država na ratištima u Siriji i Iraku nemoguće precizno utvrditi zbog složene strukture zemlje i često preklapajuće ovlasti više od 20 policijskih agencija koje u njoj djeluju i što još uvijek otežava napore za suzbijanje ovog sigurnosnog izazova, Azinović i Jusić navode da su od proljeća 2012. do kraja 2014. godine u Siriju/Irak otišla 192 odrasla državljanina Bosne i Hercegovine i najmanje 25 djece. U napomeni autori navode da su neki politički čelnici i ključni ljudi nekih sigurnosnih agencija u Bosni i Hercegovini u privatnim razgovorima sa stranim diplomatima navodili da se u Siriji i Iraku nalazi znatno veći broj državljana BiH, ali ovim istraživanjem ti navodi nisu mogli biti potvrđeni. U odnosu na populaciju (oko 3,8 milijuna), Bosna i Hercegovina ima jedan od najvećih europskih prosjeka stranih boraca – više od 41 na milijun stanovnika (ako se računaju samo muškarci). Istraživanje je utvrdilo pojedinačne identitete 156 muškaraca, 36 žena i 25 djece, državljana ili porijeklom iz Bosne i Hercegovine, koji su od kraja 2012. do kraja 2014. godine boravili u Siriji (a neki i u Iraku). Iz te skupine, 48 muškaraca i 3 žene vratili su se u BiH do početka 2015. godine, dok je na ratištima u Siriji i Iraku poginulo najmanje 26 osoba (25 muškaraca i jedna žena). Prosječna starosna dob muškaraca iz ove skupine je 32. U vrijeme dolaska najmlađi muškarac imao je 18 godina, a najstariji 74. U odnosu na strane borce iz drugih zemlja, državljani BiH nešto su stariji. Žene iz Bosne i Hercegovine počele su odlaziti u Siriju tijekom 2013. godine, kada ih je najviše otišlo – ukupno 24. Tijekom 2014. otišlo ih je deset, a u dva slučaja nije bilo moguće pouzdano utvrditi datume izlaska iz BiH. Prosječna starosna dob žena iz Bosne i Hercegovine u Siriji i Iraku je 27 godina. U vrijeme dolaska najmlađa je imala 18, a najstarija 55 godina. Udio žena u ukupnom kontingentu iz Bosne i Hercegovine koji je tijekom tri godine boravio u Siriji/Iraku skoro je dvostruko veći od prosjeka među stranim borcima iz drugih država i dostiže 20 posto. Taj udio žena još je veći među onima koji još uvijek borave u Siriji/Iraku i približava se jednoj trećini. Pet osoba je poginulo tijekom 2013. godine, dok je 21 (20 muškaraca i jedna žena) osoba poginula u 2014. godini, uglavnom u prvim mjesecima, u unutarfrakcijskim borbama između Fronte al-Nusra (Džabhat al-Nusra) i ISIL-a, te nešto kasnije u zračnim udarima koalicijskih snaga na položaje ISIL-a i u sukobima s kurdskim snagama. Autori istraživanja susreli su se i s navodima o neutvrđenom broju osoba iz Bosne i Hercegovine koje su bile ranjene u tim sukobima. Istraživanjem je utvrđeno da najveći broj dobrovoljaca iz Bosne i Hercegovine na ratištima u Siriji i Iraku dolazi iz poznatih selefijskih zajednica, poput onih u Gornjoj Maoči ili Ošvama. Više od 60 posto tih osoba duže su ili kraće živjele u tim zajednicama, posjećivale ih ili održavale veze sa stanovnicima tih naselja.

Nuđeno im useljenje u napuštene kuće

Najveći broj građana BiH na ratištima u Siriji i Iraku dolazi iz (1) Zeničko-dobojske, (2) Tuzlanske, (3) Sarajevske, i (4) Unsko-sanske županije. Najmanje jedna petina (20 posto) bosanskohercegovačkog kontingenta u Siriji/Iraku stalno boravi, privremeno živi ili radi u zemljama Zapadne Europe i SAD-u. Od ukupno 156 muškaraca, njih 44 (skoro jedna trećina) od ranije su registrirani u sudskim i policijskim evidencijama.

Najveći broj putovanja u Siriju i povrataka iz Sirije u Bosnu i Hercegovinu registriran je tijekom 2013. godine. Najčešći način odlaska bio je avionom iz Sarajeva, preko Istanbula, za Gaziantep ili Hataj, te odatle kopnenim putem do Kilisa i Azaza, odnosno Rejhanlija i Bab al-Have. Zadržavanja u Siriji su isprva (2013.) u prosjeku trajala oko dva mjeseca. Nakon toga, znatan dio dobrovoljaca vraćao se u BiH, neki za stalno, a neki da bi poveli obitelji i vratili se u Siriju. Iako usporen, trend se dijelom nastavio i tijekom 2014. godine, ali se vremenom broj povrataka znatno smanjio i skoro prestao. Azinović i Jusić navode kako je za pretpostaviti da se državljani BiH koji su sada u Siriji i Iraku nemaju namjeru vraćati u matičnu zemlju. Motivi za odlazak su različiti, ali za pretpostaviti je da većina dobrovoljaca odlazi na ratišta u Siriji i Iraku jer u tom pothvatu vidi ispunjenje vjerskog naloga. Međutim, iz niza pojedinačnih primjera vidljivo je da značajan broj drugih faktora (ekonomskih, socijalnih, generacijskih i drugih) potiče, olakšava ili ubrzava takve odlaske. Autori studije navode kako, osim rijetkih izuzetaka, većina ih uglavnom ima samo završenu osnovnu školu, ne posjeduje radne vještine ni iskustvo, živi u trošnim kućama, često daleko od bilo kakvog puta i pod istim krovom s još barem dvije generacije svojih srodnika. Odlaskom u Siriju, posebno za one oženjene, kojima je nuđeno useljenje u kuće izbjeglih Sirijaca, otvorila se mogućnost da praktično za nekoliko tjedana ostvare ono za što bi im u Bosni i Hercegovini trebalo desetak i više godina – da imaju vlastiti dom.

BiH bez strategije

“Povratnici s ratišta u Siriji i Iraku – iskušani u borbama, vješti u rukovanju oružjem i eksplozivom, i ideološki motivirani – općenito se smatraju izravnom prijetnjom ne samo po sigurnost Bosne i Hercegovine nego i po regionalnu i međunarodnu sigurnost jer se vjeruje da bi se nakon povratka u matičnu zemlju mogli priključiti već postojećim mrežama ideološki radikaliziranih osoba i zajednica ili uspostaviti nove. Smatra se također da bi se takve osobe mogle angažirati u procesu radikalizacije i vrbovanja novih boraca za sukobe u Siriji i Iraku ili da bi njihova znanja i iskustvo mogli biti privlačni nekoj od organiziranih kriminalnih skupina. Veterani sa stranih ratišta mogli bi također proizvesti dugoročne posljedice po bosanskohercegovačko društvo jer bi se svojim, u ratu stečenim statusom, mogli nametnuti kao novi lideri svojih zajednica ili lako postati društveni uzori za mlade osobe i djecu koja žive u takvim zajednicama. Zbog toga se čini vrlo važnim pratiti i analizirati odlaske građana Bosne i Hercegovine na strana ratišta, ali i razviti djelotvornu kontranaraciju i strategiju za odvraćanje i, općenito, prevenciju takvih odlazaka. Do sada, međutim, tako osmišljenog i usmjerenog napora u BiH nije bilo”, navode autori. Autori napominju i da, za razliku od drugih država koje su u međuvremenu uz kriminalizaciju razvile i počele primjenjivati programe za prevenciju i odvraćanje od odlazaka na strana ratišta, Bosna i Hercegovina na tom planu nema nikakvu osmišljenu ni vidljivu strategiju. I ne samo da nema strategiju za prevenciju radikalizacije, nego još uvijek nema ni novu državnu strategiju za prevenciju i borbu protiv terorizma. Posljednja je istekla 2013. godine. Vijeće ministara BiH donijelo je krajem travnja 2015. godine Odluku o uspostavi Radne grupe za izradu Prijedloga strategije Bosne i Hercegovine za prevenciju i borbu protiv terorizma od 2015. do 2020. godine. Postavljeni rok za izradu tog dokumenta je 60 dana. Neophodno je, navode, razviti društvene odgovore na ovakve sigurnosne izazove i napustiti dosadašnji isključivo promatrački pristup.

“Od zemlje odredišta tijekom 1990-ih, Bosna i Hercegovina je danas postala zemlja porijekla stranih dobrovoljaca u tuđim ratovima. Iako je najjači val odlazaka građana Bosne i Hercegovine u Siriju i Irak najvjerojatnije prošao, za pretpostaviti je da će se trend ideološke radikalizacije, vrbovanja i poticanja na nove odlaske nastaviti. Općenito, može se očekivati daljnja radikalizacija javnog prostora, prije svega kroz aktivnosti na društvenim mrežama i internetu općenito”, navode Azinović i Jusić u studiji koju je objavila Atlantska inicijativa.

Odlasci u zemljama regije

Međunarodni centar za proučavanje radikalizacije (International Center for the Study of Radicalisation (ICSR) objavio je procjenu koja sugerira kako je kroz sirijska i iračka

ratišta do početka 2015. godine prošlo više od 20.000 stranih boraca, odnosno više nego što ih se borilo u Afganistanu tijekom desetogodišnjeg sukoba tamošnjih pobunjenika s režimskim i sovjetskim snagama. U strukturi stranih boraca u Siriji i Iraku, koji dolaze iz skoro 90 država svijeta, dominiraju oni porijeklom s Bliskog istoka i iz Sjeverne Afrike (11.000), iz zemalja zapadne Europe (4000) i bivšeg Sovjetskog Saveza (3000). Prema ukupnom broju stranih boraca koji dolaze iz zemalja Europske unije na prvom je mjestu Francuska (1200), a slijede Njemačka i Velika Britanija (s po 600). Kada se gleda odnos stranih boraca i broja stanovnika, najviše ih dolazi iz Belgije (40 na milijun stanovnika), Danske (27) i Švedske (19). Ova procjena sugerira da se oko 10 do 30 posto stranih boraca do sada vratilo kućama, te da ih je između 5 i 10 posto poginulo. Od zemlja jugozapadne Europe, ICSR u svojoj procjeni navodi kako ih je iz Albanije 90, iz Bosne i Hercegovine 330, s Kosova 150, iz Makedonije 12, te iz Srbije 70. Za potrebe ovog istraživanja, osim za BiH, koja je u njegovom središtu, provjerene su procjene ICSR-a o broju stranih boraca koji potječu iz zemalja regije. Provjera podataka obavljena je uz korištenje otvorenih izvora i razgovora s osobama koje po prirodi posla imaju

uvid u ovu pojavu. Za početak, od zemalja regije u procjeni ICSR-a nedostaju Slovenija, čijih je 10 državljana do sada otišlo u Siriju/Irak, i Crna Gora, iz koje je otišlo 13 osoba. Ovo istraživanje je također utvrdilo da je u Siriju/Irak iz Srbije do sada otišlo oko 100 osoba. S Kosova je otišlo 200 osoba, dok ICSR tvrdi da ih je bilo 150. Istraživanje je

također utvrdilo da je iz Makedonije do sada otišlo oko 50 osoba, dok ih izvještaj ICSR-a navodi 12. I na kraju, iz Albanije je u Siriju/Irak do sada otišlo 70 do 80 osoba, a ICSR tvrdi da ih je otišlo 90.

Utvrditi proces radikalizacije mladih

Autori istraživanja vjeruju da je neophodno uložiti dodatne napore kako bi se analizirao proces radikalizacije mladih osoba, posebno adolescenata. Analizom više pojedinačnih slučajeva moguće je bilo prepoznati neke rane znakove tog procesa, ali bi tek dodatna istraživanja mogla pružiti više uvida u njegove ključne faze. Iz nekih slučajeva bilo je moguće zaključiti kako kod mladih osoba promjena pogleda na svijet s osloncem na specifično tumačenje religije, pogotovo kod onih u generacijskom sukobu s roditeljima, stvara dojam superiornosti u odnosu na starije. U tom sukobu mlađe osobe osjećaju se dodatno osnažene autoritetom koji crpe iz svog doživljaja vjere i Boga, i isprva ga koriste da bi se suprotstavili roditeljima. U sljedećoj fazi djeca prekidaju komunikaciju s roditeljima, ili je svode na minimum, jer vjeruju da su spoznajno nadrasli starije, koji, po njima, žive u neznanju i grijehu. Proces se najčešće nastavlja potpunim osamljivanjem mladih unutar porodice i vezivanjem za “novu obitelj” istomišljenika koja živi negdje drugdje, često u virtualnom prostoru, a završava se obično iznenadnim nestankom mladih osoba, koje najčešće odlaze u Siriju ili Irak bez prethodnog znanja i odobrenja roditelja.

Zbog pogodnosti se ženili za vrijeme kratkog boravka u BiH

U prve dvije godine dobrovoljci iz BiH su slobodno putovali u oba pravca i više puta, no nakon što su kontrole pojačane, fluktuacija se smanjila. U razdoblju od proljeća do rane jeseni 2013. često su se vraćali iz Sirije te nakon nekoliko tjedana ponovno odlazili, ali sa ženama i djecom. Dio njih je bio oženjen ranije, dok ih se dio oženio tijekom kratkog odmora u BiH. To se tumači pogodnostima koje su u Siriji nuđene stranim borcima koji su dolazili s porodicama i useljavani su u napuštene kuće Sirijaca koji su pobjegli iz svojih domova.

Azinović: Nova Strategija za prevenciju i borbu protiv terorizma privodi se kraju

Zašto BiH na državnoj razini nema odgovor na opasnosti po sigurnost zemlje i progovori li se o tome samo kad se nešto dogodi, pa se brzo zaboravi?

“Krovne državne agencije i Tužiteljstvo BiH posljednjih mjeseci tješnje i uspješno surađuju, posebno kada se radi o slučajevima vrbovanja za odlaske naših građana na ratišta u Siriji i Iraku. Ne bismo trebali zaboraviti da u BiH djeluje više od dvadeset (20) policijskih agencija čije se ovlasti nerijetko preklapaju, pa se koordinacija njihovog djelovanja i razmjena informacija nameću kao imperativ. Sve ove preporuke reflektirat će se i u novoj Strategiji za prevenciju i borbu protiv terorizma (2015-2020) koja se upravo privodi kraju. Vjerujem da će na taj način djelomice biti ublažene posljedice nepotpune reforme policije u BiH”, kaže prof. Azinović.

Piše: Andrijana Copf

PREUZMITE SPECIJAL DNEVNOG LISTA: Stranica 1 (.pdf 909KB), Stranica2 (.pdf 423KB)

Izvor: http://dnevni-list.ba (20. Jun 2015)