18.1.17

Moj intervju za agenciju Anadolija na makedonskom jeziku

„Без Турција нема решение за сириската криза"

„Жално е тоа што Европа и современиот свет ги забележаа бегалците дури тогаш кога дојдоа на нивните врати. Уште пожално е тие во бегалците, а не во оние што ги направиле бегалци, да гледаат опасност за себе“, вели аналитичарот Јусиќ

СКОПЈЕ (АА) - Адмир Фазлагиќ

Босанскo-херцеговскиот политички аналитичар и експерт за Блискиот Исток, Мухамед Јусиќ, вели дека без Турција нема решение за сириската криза.

Во разговор за Anadolu Agency (AA), Јусиќ ја објаснува кризата на Блискиот Исток, со акцент на сириската криза, како и можноста за евентуални решенија. Јусиќ потсетува на фактот дека сегашните судири во Сирија започнаа како мирни демонстрации на граѓаните, не само во Сирија, туку во целиот арапски свет, преку кои се бараа повеќе слобода, демократски избори и човекови права.

Според него, сирискиот народ бараше рамноправна поделба на привилегиите на позициите во власта и во војската, поради тоа што, како што вели, беше фаворизирана една група, односно едно семејство.

„На почетокот, демонстрантите воопшто не бараа режимот на Башар ал-Асад да си замине од власта, туку бараа само поголеми слободи и права. По бруталниот одговор дојде до ескалација на судирите“, вели Јусиќ, истакнувајќи дека режимот на Сирија на овие демонстрации одговори со невидена бруталност.

Тој посочува: „На почетокот, демонстрантите воопшто не бараа режимот на Башар ал-Асад да замине од власта, туку бараа само поголеми слободи и права. По бруталниот одговор, дојде до ескалација на судирите“.

Јусиќ вели дека меѓународната заедница на почетокот ги игнорираше случувањата во Сирија и на ваков начин се создаде простор за терористичките групи што сакаа да ја „киднапираат“ сириската револуција. Според Јусиќ, ескалацијата на немирите во Сирија дојде откако режимот ослободи 41 осуден екстремист, кои имаа историја на насилство од верски побуди. Јусиќ понатаму потсетува дека овие лица беа ставени во затвор кога Иран ја презеде контролата над Ирак, откако Американците почнаа да се повлекуваат.

„Тие луѓе беа пуштени на слобода. Тоа се денешните команданти на Ел-Нусра и ДЕАШ. Тоа не се случи, онака, случајно. Тие требаше да послужат, пред сѐ, за да ја убијат сета сериозна, здрава опозиција во рамките на Сирија, да ја компромитираат однатре и на светската јавност да ѝ претстават дека оние што се бунтуваат против Башар се само екстремисти“, додава Јусиќ. Според мислењето на аналитичарот Јусиќ, режимот на Асад во голема мера успеал во тоа. Тој вели дека денеска речиси нема Слободна сириска армија.

„Можам слободно да кажам дека сириската револуција е ‘киднапирана’ од луѓе од целиот свет, кои дојдоа со некакви планови што немаат врска со она со што сириските луѓе, жени и младите излегоа на улиците“, смета Јусиќ.

- Судирот меѓу Саудиска Арабија и Иран се пресели во Сирија

Јусиќ нагласува дека со одолговлекувањето на сирискиот конфликт, регионалните и меѓународните сили нашле простор на некој начин да се вклучат во сирискиот судир заради своите лични интереси, и смета дека овој долготраен судир што владее меѓу Саудиска Арабија и Иран се преселил во Сирија.

Како што вели Јусиќ, се создаде ситуација во која почна да се подгрева дотогаш непостоечкиот сунитско-шиитски судир, при што шиитите чии припадници се воениот естаблишмент и економската елита, почнаа да се однесуваат како непријатели на сирискиот народ поради неговата припадност.

Наведувајќи дека во светската јавност преовладува впечатокот дека во Сирија има меѓумуслимански конфликт, Јусиќ вели: „Тие две сили успеја да го прикажат судирот како внатрешен муслимански судир. Иако судирот е повеќе поврзан со интересите на нафтените лоби групи, со тоа каде ќе одат гасоводите и нафтоводите, сега за светската јавност тој се доживува како меѓумуслиманска нетрпеливост и вера која има внатрешен конфликт“.

- Потребно е да се договорат регионалните и глобалните сили

Во однос на можните сценарија за расплет на човечката трагедија во Сирија, Јусиќ е со став дека сѐ додека не се договорат светските и регионалните сили што се присутни во Сирија, таму нема да има мир. Според Јусиќ, терористичките напади и бранот на мигрантите произлегоа како резултат на фактот што Европа ја игнорираше кризата во Сирија.

„Жално е тоа што Европа и современиот свет ги забележаа бегалците дури тогаш кога дојдоа на нивните врати. Уште пожално е тие во бегалците, а не во оние што ги направиле бегалци, да гледаат опасност за себе“, додава Јусиќ. Зборувајќи и во врска со прашањето за странските борци, Јусиќ вели дека нема ниту еден поголем светски судир во кој не биле вклучени странски доброволци. Сепак, тој уверува дека во Сирија феноменот на странски борци има друг тренд и заднина.

„Прашањето на Сирија има врска со грабнувањето на револуцијата. Има и добронамерни луѓе што одлучиле да помогнат во проектот којшто му нанел повеќе зло на сирискиот народ, отколку што му донел добро. Се зборува дека во Сирија има десетици илјади странски борци. Речиси нема држава од која нема претставници во таа војна. Второ, постои пишана трага за една расправа што се водеше меѓу Ал-Каеда и ДЕАШ во фазата на создавање на ДЕАШ. Во оние моменти кога почнал да се насетува тој раздор и пред да биде прогласен хилафет (калифат) и Исламска држава, интерните преписки укажуваат на тоа дека идеолозите на Ал-Каеда ги предупредувале идеолозите на ДЕАШ дека постои план, таканаречен ‘гнездо на оси’, кој е развиен во некои центри на моќ. Овој план оди кон тоа некаде – а во овој случај Сирија и Ирак се покажаа како плодно подрачје – да се создаде еден простор каде што насилните милитанти што имаат таков светоглед, од целиот свет би се собрале, би дошле и со нив да се реши далеку од очите на јавноста, далеку од меѓународните правила и од државните законодавства. Тие од Ал-Каеда ги предупредувале овие од ДЕАШ доколку тргнат со креирање на државна територија, дека влегуваат во замка што 'некоја мистериозна светска сила' ја осмислила.

- „Колку Гватанама треба да се отворат?"

Јусиќ стравува од последиците на влијанието на терористичката организација ДЕАШ, истакнувајќи дека светот стана глобално село. Тој уверува дека доколку на Блискиот Исток има безбедносни проблеми, ниту останатиот дел од светот не може да остане безбеден и мирен.

Јусиќ истакнува дека Гвантанамо беше голем проблем за американската администрација: „Колку Гвантанама треба да се отворат за да се реши проблемот на ДЕАШ? Што ќе биде со тие луѓе? Тие теми не смееме сѐ уште да ги поставиме. Плаши тоа што постојат обиди тие работи да се решат далеку од очите на јавноста, а она од што јас се плашам е дека секогаш кога такво нешто се случувало, последиците ги чувствуваме во идните 50 години“.

- Без Турција, нема решение за сириската криза

Објаснувајќи ги можните сценарија за решавање на долгогодишниот сириски конфликт, аналитичарот Јусиќ истакнува дека без Турција, нема решение за кризата во Сирија. Тој потсетува на фактот дека Турција во многу случаи била оставена сама да се бори со многубројните безбедносни проблеми.

„Сите сили што се наоѓаат на теренот на Сирија се далеку од Сирија на овој или на оној начин. Секој момент можат да ги повлечат своите авиони, да престанат да ги финансираат тие фракции на теренот. Турција нема таков луксуз. Сѐ што се случува, се случува во нејзиниот двор“, смета Јусиќ.

Според него, некоректно е тоа што товарот на бегалскиот бран и на сето останато од страна на сојузниците на Турција е оставен само на Турција.

„На некој начин, тоа се гледа и од изјавите на турските лидери. Тие се почувствуваа оставени во едно многу критично време да се носат со тој проблем. Без поддршка во бегалската криза, не беа подготвени да ја поддржат Турција финансиски и без некои противуслуги да ги згрижат бегалците. За другите безбедосни предизвици знаеме дека Турција предлагаше навреме и да се воведе забрана за летање и безбедносна зона во Сирија, но знаеме дека биле одбиени дури и од самите сојузници на Турција“, вели Јусиќ.

Тој нагласи дека Турција во иднина би можела да одигра многу конструктивна улога во решавањето на сирискиот проблем. Јусиќ смета дека во овој момент единствена здрава алтернатива што се нуди во Сирија се оние што на некој начин ги собира и ги претставува Турција во преговорите, но и на теренот.

13.1.17

Predavanje u Gornjem Vakufu


Živi li muslimanski svijet novi 'džahilijjet'?

Muslimanski svijet danas liči onom u kojem se Poslanik islama rodio i kojeg je svojom misijom pokušavao promijeniti.
Za muslimane bi suočavanje sa modernim džahilijjetom mogao biti prvi korak ka izlasku iz krizeEPA - Ilustracija



Muslimanski svijet danas više liči onom svijetu u kojem se Poslanik islama (a.s.) rodio i kojeg je svojom misijom pokušavao promijeniti. Taj period se u islamskoj tradiciji naziva džahilijjet ili period neznanja i neznaboštva.
Ustvari, Karen Amstrong ima jedno drugačije tumačenje ne samo pojma džahilijjet nego i toga što je misija poslanika Muhameda (a.s.) predstavljala i na koji je način dokinula taj mračni period u historiji Arabije. U njenoj knjizi „Polja krvi, religija i historija nasilja“, ona piše:
„Muslimani tradicionalno nazivaju predislamski period džahilijjet, koji se uobičajeno prevodi kao `vrijeme neznanja`. Ali, izvorno značenje korijena DŽ-H-L jeste `plahovitost` ili `razdražljivost` oštra osjetljivost na čast i prestiž, pretjerana arogancija te, iznad svega, hronična sklonost ka nasilju i osveti.“
Fundamentalna poruka Kur`ana nije bila neka nova nejasna doktrina, kao ona koja je razdirala Bizant, već prosto jedan „podsjetnik“, piše Amstrong,  o onome što čini pravedno društvo, a što je dovodilo u izazov strukturalno nasilje koje je nastajalo u Mekki: da je pogrešno gomilati privatno bogatstvo, a dobro dijeliti svoje bogatstvo sa siromašnim i ranjivim, prema kojima se mora odnositi pravično i s poštovanjem. Muslimani su sačinjavali ummet, jednu zajednicu koja je osiguravala alternativu pohlepi i sistemskoj nepravdi mekanskog kapitalizma. Naposljetku će religija Muhamedovih (a.s.) sljedbenika biti nazvana islam, zato jer je zahtijevala da se pojedinci predaju svojim cijelim bićem Allahu. Muslim je bio jednostavno muškarac ili žena koji bijahu učinili tu predaju. Ali, u početku nova vjera se nazivala tezekka, riječju koja se može okvirno prevesti kao pročišćenje. Umjesto gomilanja bogatstva i zanemarivanja teškog stanja siromašnih, muslimani su podsticani da preuzmu odgovornost jedni za druge i nahrane oskudne, čak i onda kada su sami bili gladni. Plahovitost džahilijjeta su zamijenili tradicionalnom arapskom vrlinom hilm - popustljivost, strpljivost i blagost.
Brinući o ranjivima, oslobađajući robove i obavljajući mala djela ljubaznosti svakoga dana, pa i sata, vjerovali su da će postepeno steći pouzdan, milosrdan duh i očistiti se od sebičnosti. Za razliku od pripadnika plemena koji su uzvraćali nasilnički i na najmanju provokaciju, muslimani ne smiju uzvraćati, već osvetu prepustiti Allahu, dosljedno se odnoseći prema svima drugima s blagošću i ljubaznošću.
Povratak u neznanje
Današnji muslimani su uvjereni u to da je doba džahilijjeta iza njih, ali kada bi imali dovoljno intelektualne hrabrosti da sagledaju realnost svijeta u kojem žive shvatili bi da su se, iako ih je njihov Poslanik tako često na to upozoravao, vratili u period džahilijjeta. Taj novi džahilijjet ummeta nije samo u tome da su zapostavili učenje, ne samo ono vjersko nego opću učenost, intelektualizam, žeđ za spoznajom kao takvom, što je očito na svim parametrima društvenog razvoja njihovih društva. Taj novi džahilijjet se ogleda u njihovoj hirovitosti i isključivosti prema svemu drugačijem, unutrašnjim sukobima i nesposobnosti da upravljaju svojim razlikama. Ponovo je u dijelovima ummeta, te globalne zajednice muslimana trijumfovao tribalistički duh džahilijjeta kojeg je islam bio oplemenio i iznad kojeg ih je pokušao uzdići. Ponovo je među njima zavladala ona negativna asabijja o kojoj je pisao veliki Ibn Khaldun u Muqaddimah-i. To je ona asabijja koja koja se referirala na opću solidarnost, osjećaj jedinstva i pripadanja kao osnov društvenog života da bi se vremenom transformisala u slijepu odanost sve manjim i manjim skupinama i partikularnim identitetima koji  sve izvan tog kruga smatraju drugim i samim time neprijateljskim. To je trijumf tribalizacije svijesti, dominacija emotivnih i refleksnih reakcija nad razumom, logikom i mudrosti.
Opet su se neki muslimani vratili onom džahilijjetskom pravilu „pomozi svome bratu kada mu se čini nasilje ali i kada je on nasilnik“. Kada smo zadnji put vidjeli da su muslimani spremni priznati svoje greške i osuditi one među njima koji čine nasilje? Ako je takvih osuda i bilo, kao što je slučaj sa osudama zločina ISIL-a, one su vrlo često za mnoge među njima, ali naravno ne za sve, bile iznuđene pritiskom svjetskih sila, strahom od posljedica i često praćene različitim relativizacijama zločina. Niko više od muslimana ne govori o jedinstvu a forsira razlike. Imate čitave skupine među muslimanima koji sve što je drugačije smatraju neprijateljskim, ne prihvataju bilo kakav pluralizam misli čak unutar muslimanskog korpusa, ali se kunu u muslimansko jedinstvo. Pozivajući se na sunnet, praksu Poslanika (a.s.) i prvih generacija muslimana oni su oživjeli najgori duh džahilijjeta.
Muslimani na provokacije reaguju, prisjetimo se samo reakcija na karikature Poslanika, a.s., na način na koji bi reagovali predislamski Arapi: agresivno, žrtvujući sve samo kako bi sačuvali svoju umišljenju čast (tzv. šeref) koja je bila imaginarni konstrukt razvijen unutar društvene dinamike plemena. Daleko je ta reakcija bila od one kojoj muslimani vjeruju da je Uzvišeni Bog preko Poslanika podučio u džahilijjetu ogrezle stanovnike Arabije. U Kur`anu čitamo: „ A kada ih pozoveš na pravi put oni ne čuju, vidiš ih kako u tebe zure ali oni ne vide. A ti se drži oprosta,  pozivaj na dobro i kloni se neznalica (džahila)“ (El-Araf 198-199.). U drugom mjestu u Kur`anu Bog poziva hirovite Arape da odustanu od začaranog kruga osvete i da otrpe i oproste (Kur`an, An-Nahl: 128-129.), te da prvi učine dobro djelo prema onima s kojima su u neprijateljstvu kako bi ih pretvorili u „bliske prijatelje“(Kur`an, Fusilet: 34).
Pravdi na volju, bilo je među muslimanima koji su na tragovima mišljenja Sejida Kutuba počeli govoriti o tome kako su muslimanska društva ustvari džahilijjetska ali je većina njih došla samo do zaključka kako su ta društva a samim time i oni koji u njima žive prestali biti vjernici jer ne sude po „Božijim zakonima“.
Pokleknuli u borbi
Mnogi od onih koji su se borili protiv džahilijjetske ideologije nisu vidjeli da su ustvari zagovarali da jednu ideologiju zamijene drugom. Boreći se protiv džahilijjeta samo su ga ojačali i produbili ga među muslimanima. Borili su se za slobodu ljudi protiv navodne tiranije a da nisu vidjeli da su i sami postajali tirani. Govorili su da ljudi ne treba da služe jedni drugima, da ne vladaju ljudi nad ljudima nego da njima vlada njihov Stvoritelj. Ali kada su se upuštali u realizaciju te svoje ideologije onda su oni sami sebe proglašavali „advokatima Božijim na zemlji“. Oni su ljudima tumačili šta Bog od njih traži i nisu se libili koristiti silu kako bi nas vratili u „okrilje Božije milosti“.
Iako su javno zagovarali i branili teokratiju, ustvari su nam nudili klerokratiju i ne samo u smislu da nekog imaginarnog sveštenstva kao nikada definisanog kruga ljudi s jasim članstvom, nego puku vladavinu onih koji se uvjere da djeluju u ime Boga.
Štaviše, u klasičnoj islamskoj misli, sam pojam džehl i nije bio razumijevan kao neznajne, nego iluzija znanja, barem se to može razumjeti iz pisanja Ali bin Muhamed bin Ali el-Džurdžanija u njegovom djelu Et-Tarifat (Definicije). To je utoliko bitnije što, kada bolje razmislimo, iluzija znanja je gora i opasnija od neznanja. Da je džehl nezanje neznalice bi znale da nešto ne znaju pa bi tragali za spoznajom i prije ili kasnije se iz tog svog stanja izvukli.  Ovako, džahil je uvjeren da zna, ili da zna onoliko koliko misli da mu je dovoljno, i zato je sam sebi zatvorio vrata spoznaje.
Zato je jedini izlaz iz neznanja da čovjek sumnja u svoje znanje i da ne bude slijepo ubijeđen u to da sve zna , nego da uvijek traga za istinom. Priznanje neznanja je vrhunac znanja. A za muslimanski svijet bi suočavanje sa modernim džahilijjetom mogao biti prvi korak ka izlasku iz opće krize.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.